راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥٨ - اقسام گناهان و نسبت آنها با صفات انسان

مى‌بندم، به او گفت: تو حكمت را به نااهلان مى‌آموزى، و واقع امر چنين بود.

بنابر اين تعبير خواب سراسر مثال است كه طريق مثال را به تو مى‌آموزد، و مقصود از آن اداى معنا در قالبى است كه اگر انسان به معنايش توجّه كند آن را راست مى‌يابد، و اگر صورتش را در نظر گيرد آن را دروغ مى‌پندارد، اگر اذانگو به ظاهر انگشتر و مهر زدن آن بر فروج بنگرد آن را دروغ خواهد ديد، زيرا او هرگز اين كار را نكرده است، و اگر معناى آن را به نظر آورد آن را راست خواهد يافت، چه مدلول اين عمل و معناى مهر زدن كه عبارت از منع است از او صادر شده است. پيامبران جز از طريق مثال با مردم سخن نمى‌گويند، زيرا آنها مأمورند كه با مردمان به اندازه خودشان گفتگو كنند، و مقدار خود آنها اين است كه آنان در خوابند، و آن كه در خواب است جز از طريق مثال چيزى بر او كشف نمى‌شود. هنگامى كه مردند بيدار مى‌شوند و خواهند دانست كه آن مثالها راست است. به همين سبب پيامبر خدا (ص) فرموده است: «دل مؤمن ميان دو انگشت از انگشتان خداوند رحمان است.»«٣٨» و اين از مثالهايى است كه معناى آن را جز عالمان درك نمى‌كنند، امّا نادان فهمش از حدّ ظاهر مثال تجاوز نمى‌كند، زيرا به تفسيرى كه آن را تأويل مى‌نامند نادان است چنان كه تفسير مثالهايى را كه در خواب ديده مى‌شود تعبير ناميده‌اند. نادان با شنيدن اين حديث براى خداوند اثبات دست و انگشت مى‌كند، و نيز با ملاحظه حديث پيامبر (ص) كه فرموده است: «خداوند آدم را بر صورت خود آفريد»«٣٩» چون از صورت جز رنگ و شكل و هيأت چيزى نمى‌فهمد براى خداوند اثبات صورت مى‌كند و خداوند از آن منزّه است، و كسانى كه در شناخت صفات بارى تعالى دچار انحراف شده‌اند تا آن جا كه كلام الهى را صورت و حرف دانسته و درباره ديگر صفات خداوند سخنهاى نادرست گفته‌اند لغزش آنها از همين جا آغاز شده است.