دوزيم هر آينه شوق آن داشتيم كه اين احاطه و آگاهى را طلب كنيم. ليكن خداوند به قهر و قدرت خود ما را از كار معزول و بر كنار داشته و فرموده است: وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ الله لا تُحْصُوها.«٥٨»

آرى اگر به سخن درآييم گشادگى خاطرى است كه به اذن اوست و اگر خاموشى گزينيم گرفتگى آن است كه به قهر اوست. آنچه را او منع كرده كسى قادر به دادن آن نيست و آنچه را او داده كسى قادر بر منع آن نيست، چه ما در هر لحظه‌اى از لحظات عمر تا آنگاه كه مرگ فرا رسد با گوش دل آواز ملك جبّار را مى‌شنويم كه ندا مى‌كند: لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ.«٥٩» سپاس خداى را كه ما را از كافران جدا ساخت و اين ندا را پيش از آن كه عمرها به سر آيد به گوش ما رسانيد.

٨- نعمتهاى خداوند در آفرينش فرشتگان‌

آنچه پيش از اين از نعمتهاى خداوند درباره فرشتگان گفته‌ايم كه آنها اصلاح و راهنمايى پيامبران را بر عهده دارند و رساننده وحى به سوى ايشانند بر تو پوشيده نيست و گمان مكن كه اعمال فرشتگان منحصر به همين مقدار است، بلكه طبقات فرشتگان با همه كثرتى كه دارند و ترتيب مراتب آنها به طور كلّى منحصر در سه طبقه است:

فرشتگان زمين، فرشتگان آسمانى و حاملان عرش.

اينك بنگر كه چگونه خداوند آنها را در آنچه مربوط به خوراك و غذايى مى‌شود كه شرح داديم بر تو گمارده است، بى آن كه مأموريّت آنها از اين حدّ تجاوز كند و به هدايت و ارشاد و جز اينها برسد. بدان هر عضوى از اعضاى تو بلكه هر جزيى از اجزاى گياهان تغذيه نمى‌كند جز اين كه هفت فرشته بر آن گمارده شده و اين كمترين عدد است، چه تعداد اين فرشتگان گاهى بر ده تا صد و بيش از آن نيز مى‌رسد. بيان مطلب آن است كه غذا بدين معناست كه جزيى از آن جانشين جزيى شود كه از ميان رفته است و آن غذا در پايان به خون تبديل و سپس گوشت و استخوان شود، و چون استخوان شد تغذيه تو به اتمام رسيده است.

خون و گوشت اجسامى هستند كه فاقد قدرت و معرفت و اختيارند. اينها به ذات خود

«٥٨» ابراهيم / ٣٤: و اگر نعمت هاى خدا را بشماريد هرگز آنها را شمارش نخواهيد كرد.

«٥٩» غافر / ١٦: حكومت امروز براى كيست ؟ براى خداوند يكتاى قهار است .