راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢٢ - تميز ميان آنچه محبوب و مكروه خداست

كم است كه خوب آن صافى و از بدى خالى باشد مانند مال و زن و فرزند و خويشاوند و جاه و مقام و ديگر وسايل. از اين رو اسباب دنيوى بر سه قسم است:

١- آنچه سودش بيش از زيان آن است، مانند آنچه از مال و مقام و ديگر اسباب زندگى در حدّ كفاف مى‌باشد.

٢- آنچه زيانش نسبت به اكثر افراد بيش از سود آن است، مانند داشتن مال زياد و مقام عالى.

٣- آنچه سود و زيان آن برابر است.

اين امور نسبت به اشخاص مختلف است بسا انسان صالحى كه از مال و دارايى سود برد و آن را در راه خدا انفاق و در كارهاى خير صرف كند هر چند زياد و سرشار باشد و با اين توفيق مال نسبت به او نعمت است، و نيز بسا انسانى كه اندكى مال براى او ضرر دارد چه پيوسته آن را اندك مى‌شمارد و از پروردگار شكايت دارد و خواهان افزايش آن است لذا با اين ناسپاسى و خوارى مال نسبت به او بلاست.

قسمت سوّم- بدان خوبيها از ديدگاهى ديگر سه گونه است:

١- آنچه به ذات خود مؤثّر و مطلوب است نه براى چيزى ديگر.

٢- آنچه براى غير او مؤثّر و مطلوب است.

٣- آنچه براى ذات او و غير او مؤثّر و مطلوب است.

امّا اوّلى كه به ذات خود مؤثّر و مطلوب است نه براى چيزى ديگر مانند لذّت نظر كردن به رخسار پروردگار و سعادت لقاى او و به طور كلّى سعادت آخرت است كه پايانى ندارد، و آن را نمى‌طلبند براى آن كه به هدفى ديگر و مقصدى كه در وراى آن است دست يابند بلكه به خاطر ذات آن اين سعادت را طالبند.

دومى كه براى غير او مؤثّر و مطلوب است و به هيچ روى خود آن هدف نيست از قبيل درهم و دينار است كه اگر نيازهاى مردم به وسيله آنها برآورده نمى‌شد با سنگريزه برابر بودند ليكن چون وسيله دست يافتن به لذّاتند و آدمى را بسرعت به آنها مى‌رسانند خود آنها در نزد نادانها محبوب واقع شده‌اند، به طورى كه آنها را گردآورى و گنج كرده به ربا ميان خود مبادله مى‌كنند و گمان مى‌برند كه خود آنها مقصودند. آنان مانند كسى هستند كه شخصى را دوست بدارد و به خاطر او فرستاده آن شخص را نيز كه واسطه ميان آنهاست به دوستى گيرد، سپس به سبب محبّتى كه به اين واسطه پيدا كرده دوست اصلى‌