راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٤١ - درجات زهد و اقسام آن

شامگاه آنهاست. پيامبر (ص) فرمود: خداوندا مال و فرزندانش را زياد كن. پس از آن از كنار چوپانى گذشت و كسى را براى طلب آب نزد او فرستاد، چوپان پستانهاى گوسفندان را دوشيد و شير ظرفش را در ظرف پيامبر خدا (ص) ريخت و علاوه بر آن گوسفندى نيز خدمت آن حضرت فرستاد و گفت: اين چيزى است كه نزد ما بود و اگر زياده بر اين مى‌خواهى زياد مى‌كنيم. پيامبر خدا (ص) فرمود: خداوندا! روزى او را به اندازه كفاف قرار ده، يكى از اصحاب عرض كرد: اى پيامبر خدا! براى كسى كه درخواست تو را ردّ كرد دعايى كردى كه همه ما آرزوى آن را داريم، و براى كسى كه حاجت تو را اجابت كرد دعايى كردى كه همه ما آن را خوش نداريم. پيامبر خدا (ص) فرمود: آنچه اندك و كافى باشد بهتر از بسيارى است كه از خدا غافل گرداند، خداوندا محمّد و آل محمّد را به اندازه كفاف روزى فرما.»«٤٨»

از ابى عبد الله (ع) روايت شده است: «خداوند مى‌فرمايد: اگر روزى را بر بنده مؤمنم سخت گيرم دلتنگ مى‌شود و او در اين حال به من نزديكتر است، و اگر روزى را بر بنده مؤمن خود توسعه دهم شاد مى‌شود و او در اين حال به من دورتر است.»«٤٩»

درجات زهد و اقسام آن‌

نسبت به نفس زهد و آنچه از آن روى گردانيده و بدان رو آورده مى‌شود.

بدان زهد ذاتا به حسب تفاوت قوّت بر سه درجه است:

درجه اوّل- كه پايينترين درجات آن است اين كه انسان در دنيا زهد ورزد با آن كه آرزويش را دارد و دلش بدان مايل و نفسش بدان راغب است، ليكن مجاهده مى‌كند و آن را از آنچه مى‌خواهد باز مى‌دارد. كسى كه داراى اين درجه از زهد باشد متزهّد گفته مى‌شود، و اين آغاز زهد نسبت به كسى كه بخواهد با كسب و كوشش درجات زهد را احراز كند.

متزهّد نخست خويشتن را در طاعت مى‌گدازد سپس كيسه خود را خالى مى‌كند و زاهد نخست كيسه خود را خالى مى‌كند و پس از آن نفس خويش را در طاعت مى‌گدازد نه در صبر بر آنچه از او جدا شده است. متزهّد در خطر است، زيرا بسا نفس بر او چيره‌