راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٥٧ - قسم اوّل كه در آنها اختيار دارد افعال اوست كه آنها را طاعت يا معصيت گويند و اينها دو نوع است

وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا الله مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ«٥٨» به همين سبب خداوند صبر را بر عمل مقدّم داشته و فرموده است: إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ.«٥٩»

حالت دوم حال عمل است كه بايد در اثناى اداى آن از خداوند غافل نشود، و در اجراى آداب و سنّتهاى عمل سستى نكند و با رعايت شرايط ادب تا آخرين جزء عمل ادامه دهد، و در برابر انگيزه‌هاى فتور و سستى تا پايان كار شكيبايى ورزد. و اين نيز صبرى سخت و دشوار است، و شايد در قول حقّ تعالى كه فرموده است: نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ، الَّذِينَ صَبَرُوا«٦٠» مراد همين صبر باشد، يعنى تا اتمام عمل شكيبايى كردند.

حالت سوم پس از فراغت از عمل است، زيرا در خوددارى از افشا و ظاهر نكردن به آن به قصد سمعه و ريا و همچنين از اين كه با ديده عجب و خودپسندى بدان بنگرد و بالاخره در هر چه عملش را باطل و اثرش را زايل كند نيازمند به صبر است، چنان كه خداوند فرموده است: وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ،«٦١» و نيز لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‌.«٦٢»

كسى كه پس از دادن صدقه نتواند از منّت نهادن و رنجانيدن خوددارى كند عمل خود را باطل كرده است.

طاعات دو قسمند: بعضى از آنها واجبند و برخى مستحبّ، و انسان در هر دو قسم به صبر نياز دارد. خداوند متعال آن دو را در اين آيه جمع كرده و فرموده است: إِنَّ الله يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى‌«٦٣» مراد از عدل طاعتهاى واجب، و احسان طاعات مستحبّ، و ايتاء ذى القربى جوانمردى و صله رحم است، و همه اينها به صبر نيازمند است.

نوع دوّم، از اعمالى كه انسان در آنها اختيار دارد معاصى است و بنده در برابر آنها سخت به صبر محتاج است. حق تعالى همه گناهان را در قول خود جمع كرده و فرموده‌