راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١١٤ - اقسام بندگان در دوام توبه
كرده باشند.
ستمكار مغرور به سبب كبر و خود پسندى خيال مىكند اين نكته را دريافته است ليكن از اين كه بتواند دلش را پاكيزه و از اخلاص برخوردار سازد ناتوان است با اين همه زبانش را به ذكر عادت نمىدهد و حاجت شيطان را روا مىسازد و با رشته غرور او به چاه مىرود، و مشابهت و موافقت ميان او و شيطان كامل مىگردد. چنان كه گفتهاند:
وافق شنّ طبقه *** وافقه فاعتنقه«٤٢»
ميانه رو قادر نيست با شركت دادن دل در عمل دماغ شيطان را به خاك بمالد، و دريافته است كه حركت زبان نسبت به حركت دل ناقص است و معتقد شده كه كمال آن در سكوت از فضول كلام است و بدان ادامه مىدهد و از خداوند درخواست مىكند كه دل را در اعتياد به خير با زبان شريك و دمساز فرمايد.
بنابراين سبقت گيرنده به خيرات مانند بافندهاى است كه او را بر اين كار نكوهش كرده باشند و او آن را ترك و نويسندگى را اختيار كرده باشد. ستمكار مغرور مانند بافندهاى است كه شغل خود را ترك كرده و رفتگر شده باشد، و ميانه رو مانند كسى است كه از نويسندگى ناتوان شده و مىگويد بافندگى نسبت به نويسندگى كارى نكوهيده است نه نسبت به رفتگرى، و اكنون كه از نويسندگى ناتوانم شغل بافندگى را ترك نمىگويم.
رابعه عدويّه گفته است استغفار ما به استغفار بسيار نياز دارد. نبايد گمان كنى كه او از حركت زبان از جهت آن كه ذكر خدا مىگويد نكوهش مىكند بلكه او غفلت قلب را مورد سرزنش قرار مىدهد و بدين سبب خود را محتاج مىبيند كه از غفلت دلش استغفار كند نه از حركت زبانش، زيرا اگر به زبان هم استغفار نكند نيازمند دو استغفار مىشود نه يكى. به همين گونه بايد نكوهش نكوهيده و ستايش ستوده را فهميد و گرنه معناى گفتار گوينده صادق را كه فرموده است: «حسنات ابرار سيّئات مقرّبان است» نخواهى فهميد، زيرا اين امور با مقايسه ثابت مىشود و بدون سنجش نمىتوان آنها را درك كرد. بلكه بايد كمترين طاعت و كوچكترين گناه را كوچك نشمارى، از اين رو امام جعفر صادق (ع) فرموده است: «سه چيز را در سه چيز پنهان كرده است: رضايش را در