از آنچه براى ما گفتى چه كسى مى‌تواند كار كند؟ فرمود: «شما ميان امّتهاى ديگر چه اندازه‌ايد؟ كجايند قاويل و ثاريس و منسك و يأجوج و مأجوج، امّتهايى كه شماره آنها را جز خدا نمى‌داند. شما در ميان امّتهاى ديگر مانند يك موى سپيد در پوست گاو سياه و يا نشانى بر بازوى چارپا هستيد».«٦٦»

اينك بنگر كه آن حضرت چگونه خلق را با تازيانه خوف و زمام رجا به سوى خداوند مى‌كشاند، چه نخست آنان را با تازيانه خوف به حركت درآورد و چون از حدّ اعتدال خارج شدند و به افراط گرويدند با داروى رجا به درمان آنها پرداخت و آنان را به مرز اعتدال و ميانه‌روى باز گردانيد. آنچه در اوّل ذكر كرد ناقض دومى نيست چه اوّلى را سبب شفاى آنها دانست و آن را بيان و بدان اكتفا كرد و هنگامى كه آنان را نيازمند داروى رجا ديد تمام مطلب را بيان فرمود. بر واعظان است كه به سرور واعظان اقتدا كنند و در اخبار خوف و رجا به مقتضاى حاجت با توجّه به نوع بيماريهاى درونى راه نرمش و مدارا را در پيش گيرند و اگر چنين نكنند افساد موعظه آنها بيش از اصلاح آن خواهد بود.

در خبر آمده است: «شما را مى‌برد و خلق ديگرى مى‌آورد كه گناه كنند تا آنها را بيامرزد چه او بسيار بخشنده و مهربان است.»«٦٧»

در خبر است: «اگر گناه نكنيد بر شما از چيزى بيم دارم كه بدتر از گناهان است» عرض كردند: آن چيست؟ فرمود: «خودپسندى».«٦٨»

و نيز فرمود: «به كسى كه جانم در دست اوست سوگند كه خداوند به بنده مؤمن از مادر مهربان به فرزندش مهربانتر است.»«٦٩»

در خبر آمده است: «در روز رستاخيز خداوند چنان آمرزشى مى‌كند كه هرگز به دل‌

«٦٦» صحيح بخارى ، ٦/١٢٢، سعيد بن منصور، احمد، عبد بن حميد، ترمذى و آن را صحيح دانسته ، نسايى ، ابن جرير، ابن منذر، ابن ابى حاتم ، حاكم و آن را صحيح شمرده است . ابن مردويه از طرق مختلف از حسن ، عمران بن حصين و جز او، (( الدرالمنثور، )) ١٠ / ٢١٥.

«٦٧» (( الكبير و الاوسط )) طبرانى با همين الفاظ از حديث عبداللّه بن عمر به سندى حسن ، (( مجمع الزوائد، )) ١٠/٢١٥.

«٦٨» (( الشعب ع(( بيهقى از حديث انس به سند ضعيف ، (( الجامع الصغير. ))

«٦٩» صحيح بخارى و مسلم ، (( الكبير )) طبرانى ، (( مجمع الزوائد، )) ١٠ / ٢١٣.