راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥٢٨ - قسم سوم- در مباشرت اسبابى كه ضررى را كه بيم آن است دفع مىكند
پاسخ اين است كه: خانه متوكّل از اثاث و متاع خالى نيست مانند كاسهاى كه در آن غذا خورد و كوزهاى كه از آن آب بياشامد و ظرفى كه از آن وضو گيرد و انبانى كه توشهاش را در آن نگهدارد و عصايى كه با آن دشمن را دفع كند و جز اينها كه از اثاث خانه و ضرورات زندگى است و نيز گاهى مالى به دست او مىرسد و او آن را نگه مىدارد تا به نيازمندى برساند و اندوختن مال به اين نيّت توكّل او را باطل نمىكند.
همچنين از شرايط توكّل نيست كه كوزهاى را كه در آن آب مىخورد و انبانى را كه توشهاش را در آن نگه مىدارد از خود دور كند. و اين در خوردنى و در هر مالى است كه زيادتر از مقدار ضرورت نباشد، زيرا سنّت حق تعالى بر اين جارى است كه خير را به فقراى متوكّل كه در گوشههاى مسجدها به سر مىبرند برساند، و سنّت او بر اين قرار نگرفته است كه كوزهها و متاعها را در هر روز و هر هفته پراكنده سازند، و خروج از سنّت خداوند شرط توكّل نيست.
اگر بگويى: چگونه ممكن است تصوّر كرد كه متاع مورد نياز او را ببرند و غمگين نشود اگر اين متاع را خواهان نبود چرا آن را نگهداشت و در را به خاطر آن قفل كرد و اگر نگهداشتن آن به خاطر نياز به آن بوده است چگونه از به سرقت رفتن آن آزرده و اندوهگين نمىشود در حالى كه ميان او و مطلوبش جدايى افتاده است؟
پاسخ اين است كه: او آن را نگه مىدارد تا براى دين خود از آن كمك گيرد، چه گمان مىكند خير او در نگهداشتن اين متاع است و اگر خير او در اين نبود خداوند آن را روزى او نمىساخت و آن را به او نمىداد. بنابر اين او با استدلال به اين كه خداوند آن را برايش ميسّر ساخته است و حسن ظنّ او به خداوند، و گمان او به اين كه متاع مذكور از اسباب كمك به دين اوست آن را نگه داشته است، ليكن اين امر از نظر او قطعيّت ندارد، زيرا احتمال دارد خير او در آن باشد كه به فقدان اين متاع مبتلا شود تا در تحصيل مقصود خود دچار رنج و سختى گردد، و با تحمّل رنج و زحمت ثواب او بيشتر شود. از اين رو هنگامى كه خداوند با چيره ساختن دزد بر او آن متاع را از او مىگيرد دلش دگرگون نمىشود، چه او در همه احوال به خداوند وثوق و حسن ظنّ دارد و مىگويد: اگر نه اين است كه خداوند دانسته است خير و صلاح من تا كنون در وجود آن بوده و اكنون در عدم آن است آن را از من نمىگرفت. بدين گونه مىتوان تصوّر كرد كه اندوه از او برطرف شود، زيرا از اين طريق خوشحالى او به اسباب از حيث اين كه اسباب است