راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣٨ - تميز ميان آنچه محبوب و مكروه خداست

إذا لم يكن عون من الله للفتى *** فاكثر ما يجني عليه اجتهاده«٢٩»

امّا هدايت چيزى است كه هر كسى كه جوياى سعادت باشد به آن نيازمند است، زيرا انگيزه انسان گاهى به سوى چيزى گرايش دارد كه صلاح آخرت اوست ليكن چون نمى‌داند كه صلاح آخرت او در چه چيزى است، تا آن جا كه ممكن است فساد را صلاح پندارد، مجرّد انگيزه و اراده به حال او سودى ندارد. لذا اراده و قدرت و اسباب تنها پس از هدايت الهى سودمند است از اين رو خداوند متعال فرموده است: رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌«٣٠» و نيز: وَ لَوْ لا فَضْلُ الله عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى‌ مِنْكُمْ من أَحَدٍ أَبَداً وَ لكِنَّ الله يُزَكِّي من يَشاءُ.«٣١» پيامبر خدا (ص) فرموده است: «هيچ كسى جز به رحمت و هدايت خداوند وارد بهشت نمى‌شود.» عرض كردند: تو نيز اى پيامبر خدا، فرمود: «من هم.»«٣٢»

هدايت داراى سه مرتبه است:

اوّل شناخت راه نيكى و بدى كه در قول خداوند متعال بدان اشاره شده و فرموده است: وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ.«٣٣» حقّ تعالى با اين هدايت همه بندگانش را- بعضى را به عقل و برخى را بر زبان پيامبران- مورد انعام قرار داده چنان كه فرموده است: وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى‌ عَلَى الْهُدى‌.«٣٤» و اسباب هدايت كتب آسمانى و پيامبران و بينش عقول است و اين بينش را خداوند به انسان مى‌دهد و آنچه مانع از دادن آن است حسد و كبر و دوستى دنيا و اسبابى است كه موجب كورى دلها مى‌شود هر چند چشمان ظاهر كور نيست.

از جمله چيزهايى كه سبب كورى دل مى‌شود انس و عادت و علاقه به استمرار آن است و خداوند آن را بدين گونه بيان فرموده است: إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى‌ أُمَّةٍ،«٣٥» و از كبر و