راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٥٩ - قسم اوّل كه در آنها اختيار دارد افعال اوست كه آنها را طاعت يا معصيت گويند و اينها دو نوع است

است.

آسانتر از حركت زبان حركت خطورات قلبى بر اثر وسوسه‌هاست از اين رو حديث نفس در تنهايى باقى مى‌ماند و به هيچ روى صبر در برابر آن ممكن نيست مگر آن كه انديشه دينى ديگرى بر دل غلبه كند و آن را به خود مشغول بدارد، مانند كسى كه همه انديشه‌هاى خود را منحصر به يك انديشه كرده باشد، و اگر فكر خود را در يك چيز معيّن به كار نبرد وسوسه‌ها از او دور نخواهد شد.

قسم دوّم امورى است كه بروز آنها در اختيار انسان نيست، ليكن در دفع آنها داراى اختيار است مانند اين كه او را با عملى يا سخنى برنجانند و يا جنايتى بر جان يا مال او وارد كنند. در چنين صورتى صبر كردن بر ترك مكافات گاهى واجب و زمانى فضيلت است. يكى از صحابه گفته است: ما ايمان كسى را كه بر آزارها صبر نمى‌كند ايمان نمى‌شماريم، خداوند متعال فرموده است: وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلى‌ ما آذَيْتُمُونا وَ عَلَى الله فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ.«٦٧» در موقعى پيامبر خدا (ص) مالى را ميان مسلمانان تقسيم فرمود، يكى از اعراب مسلمان به وى گفت: در اين تقسيم رضاى خدا خواسته نشده است. اين سخن را به اطّلاع پيامبر (ص) رسانيدند رخسار مبارك آن حضرت سرخ شد و فرمود: «خداوند برادرم موسى را رحمت كناد كه او را بيشتر از اين آزار دادند و صبر كرد.»«٦٨» خداوند متعال فرموده است: وَ دَعْ أَذاهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى الله«٦٩» و نيز فرموده است: وَ اصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا«٧٠» و نيز: وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ«٧١» و نيز: وَ لَتَسْمَعُنَّ من الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ من قَبْلِكُمْ وَ من الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذىً كَثِيراً وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِكَ من عَزْمِ الْأُمُورِ«٧٢» يعنى هرگاه در اقدام به مكافات صبر