راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥١ - ٣- نعمتهاى خداوند در آفرينش قدرت و ادوات حركت
خون غليظ مىشود و از رگها بيرون نمىآيد و چون آب از آن جدا شود خون از فضولات سهگانه تصفيه شده و از هر چه موجب تباهى غذا مىشود پاك مىگردد.
سپس خداوند متعال از جگر رگهايى بر آورده و آنها را به اقسامى تقسيم كرده و از هر قسمى شاخههايى منشعب ساخته و آنها را در تمامى بدن از فرق تا قدم و از ظاهر تا باطن پراكنده كرده كه خون صاف و زلال در آنها جريان مىيابد و به ديگر اعضا حتّى مويرگها مىرسد، و اينها مانند رگهايى است كه در برگهاى درختان وجود دارد و به چشم ديده نمىشوند و غذا از آنها ترشّح كرده به ديگر اجزا مىرسد. اگر به مراره يا زهره آفتى برسد خون فاسد مىشود و بيماريهاى صفراوى مانند يرقان و آبله ريزه و باد سرخ پديد مىآيد و اگر به طحال آسيب وارد شود و خلط سودا را جذب نكند بيماريهاى سوداوى از قبيل بهق (لك و پيسى) و خوره و ماليخوليا و جز اينها در بدن به وجود مىآيد، و اگر آب به سمت كليه دفع نشود استسقا و جز اينها بروز مىكند.
سپس حكمت آفريدگار حكيم را بنگر كه چگونه منافع اين فضولات پست سهگانه را مرتّب ساخته است:
امّا مراره يا زهره با يك گردن خود تفالههاى غذا را جذب و با گردن ديگر آنها را به سوى رودهها دفع مىكند تا در آنها رطوبتى لغزاننده حاصل شود و در رودهها سوزشى پديد مىآيد كه آنها را براى دفع به حركت در مىآورد. سپس فشرده مىشوند تا تفالهها بلغزند و دفع شوند و زردى تفالهها به همين سبب است.
امّا طحال يا سپرز مواد را از حال خود دگرگون مىكند به طورى كه در آنها ترشى و انقباض پديد مىآيد و هر روز مقدارى از آنها را به دهانه معده روانه مىكند تا با ترشى آنها اشتها را تحريك و بيدار سازد و آن را برانگيزاند و باقى را با تفالهها بيرون مىكند.
امّا كليه از آب خون تغذيه مىكند و باقى را به مثانه مىفرستد.
ما براى بيان نعمتهاى خداوند در اسبابى كه براى خوردن آماده فرموده به همين اندازه بسنده مىكنيم و اگر بخواهيم نياز جگر را به دل و دماغ، نياز هر يك از اعضاى رئيسه را به ديگرى، كيفيّت انشعاب رگهاى جهنده را از دل به سوى ديگر اعضا كه به واسطه آنها روح به بدن مىرسد، چگونگى انشعاب اعصاب از دماغ به ديگر اجزاى بدن كه به واسطه آنها حسّ پديد مىآيد، چگونگى انشعاب رگهاى ساكن از جگر به سوى اجزاى ديگر بدن كه به واسطه آنها غذا به تن مىرسد، سپس چگونگى تركيب اعضا و