على (ع) فرموده است: «دانشمند كسى است كه مردم را از رحمت خداوند نوميد نكند و از مكر خداوند ايمن نگرداند.»«٢٥» ما اسباب رجا را ذكر مى‌كنيم تا درباره كسى كه نوميد شده و يا خوف بر او غلبه يافته به كار برده شود، و در اين امر به كتاب خدا و سنّت پيامبر (ص) كه هر دو مشتمل بر خوف و رجايند اقتدا مى‌كنيم چه خوف و رجا جامع اسباب شفا نسبت به همه اقسام بيماران است تا عالمان كه وارثان پيامبرانند همچون پزشك حاذق- نه پزشك نادانى كه گمان مى‌كند هر دارويى براى هر بيمارى با هر كيفيّتى كه باشد مفيد است- آن را بر حسب نياز به كار برند.

حالت رجا از دو راه بر انسان غلبه مى‌يابد: يكى از طريق عبرت گرفتن و ديگرى بررسى آيات و اخبار و آثار.

اوّل- عبرت گرفتن و آن از اين راه به دست مى‌آيد كه درباره همه آنچه ما در اقسام نعمتها در كتاب شكر ذكر كرديم بينديشد تا لطايف نعمتهايى را كه خداوند در اين دنيا به بندگانش ارزانى داشته بداند و عجايب حكمتهايى را كه در سرشت او قرار داده بشناسد، تا آن جا كه هر چه را در اين دنيا براى دوام وجود آدمى ضرورى است براى او آماده ساخته است مانند وسايل تغذيه و آنچه مورد نياز اوست از قبيل انگشتها و ناخنها و آنچه مايه زينت اوست چون كمانى بودن ابروها و اختلاف رنگ چشمها و سرخى لبها و چيزهاى ديگرى كه با فقدان آنها نقصانى به او وارد نمى‌شود بلكه تنها امتياز زيبايى او از دست مى‌رود.

بنابر اين هر گاه عنايت الهى نسبت به بندگانش تا آن حدّ باشد كه از امثال اين دقايق كوتاهى نشود و از اين كه مزيّتى از زيبايى و افزايشى از آراستگى او از دست رود خشنود نباشد، چگونه خشنود خواهد بود كه آنان را به سوى هلاكت بكشاند بلكه هر گاه آدمى بدقّت بنگرد در مى‌يابد كه براى اكثر مردم در همين دنيا اسباب سعادت و نيكبختى فراهم شده به طورى كه انسان انتقال از دنيا را به سبب مرگ خوش ندارد، هر چند فى المثل به او خبر دهند كه پس از مرگ به هيچ روى عذاب نمى‌شود، يا اصلا از گور برانگيخته نخواهد شد و ناگزير كراهت آنها از انعدام و نيستى تنها بدين سبب است كه اسباب نعمت در دنيا براى آنها فراهمتر است و كم است آن كه كسى در اين دنيا آرزوى مرگ كند و اين تنها در مواقع استثنايى و پيشامدهاى ناگهانى و غريب اتّفاق مى‌افتد و چون‌

«٢٥» كافى كلينى ، ١/٣٦، شماره ٣ و در آن آمده است : ((... و آنان را از عذاب خدا ايمن نگرداند)).