راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١١ - ركن اول- در حقيقت توبه

ممكن و ميسّر مى‌سازد به نگارش درآوريم، اين مسائل ضمن چهار ركن ذكر مى‌شود:

ركن اوّل: درباره نفس توبه و بيان تعريف و حقيقت آن و اين كه توبه واجبى فورى بر همه اشخاص در همه احوال است و ذكر اين كه اگر صحيح واقع شود مقبول خواهد بود.

ركن دوم: پيرامون چيزهايى است كه بايد از آنها توبه كرد و آنها گناهانند، و بيان تقسيم آنها به صغاير و كباير، و نيز ذكر آنچه مربوط به بندگان و يا متعلّق به حقوق الهى است، و بيان چگونگى توزيع درجات و دركات بر حسب حسنات و سيّئات اعمال، و هم توضيح اسبابى كه موجب كبيره شدن گناهان صغيره است.

ركن سوّم: در بيان شرايط دوام توبه و چگونگى تدارك مظالم گذشته و جبران گناهان، و ذكر اقسام توبه كنندگان در مد اومت توبه.

ركن چهارم: در بيان اسبابى است كه باعث توبه مى‌شود، و چگونگى درمان عقده اصرار گنهكاران بر گناه با بيان اين چهار ركن به خواست خداوند منظور ما پيرامون توبه به اتمام خواهد رسيد.

ركن اول- در حقيقت توبه‌

بدان توبه عبارت از معنايى است كه به ترتيب بر اساس سه امر تنظيم و تحقّق مى‌يابد و اينها عبارتند از: علم و حال و فعل علم در مرتبه اوّل و حال در مرتبه دوم و فعل در مرتبه سوّم قرار دارد. اوّلى موجب دومى است، و دومى سوّمى را ايجاب مى‌كند، ايجابى كه مقتضاى جريان سنّت الهى در تمامى عوالم ملك و ملكوت است.

امّا علم عبارت از شناخت عظمت زيانهايى است كه بر گناهان مترتّب است و دانستن اين كه گناهان ميان عبد و هر چه محبوب اوست حجابند، و هر گاه انسان اين امر را قطعى بداند، و در دل به آن يقين حاصل كند، از اين شناخت در دل او اندوهى به سبب از دست رفتن محبوب پديد مى‌آيد زيرا هر زمان دل از دست رفتن محبوب را حسّ كند اندوهگين مى‌شود، و اگر فوت محبوب به سبب كارى بود كه خود انجام داده است بر آن كارش متأسّف مى‌شود و اين تأسّف او بر عملى كه سبب از دست رفتن محبوبش شده است ندامت يا پشيمانى نام دارد. هنگامى كه اين اندوه در دل پديد آيد، و بر آن چيره‌