چيزى كه مرد مى‌خورد از كسب اوست.»«٨٤» براستى به پيامبر (ص) سخنان جامع داده شده است، چه آن كه كسبى ندارد و از كسب پدر يا يكى از نزديكانش مالى به ارث نبرده ناگزير از دسترنج ديگران مى‌خورد، و اگر بدون سؤال به او چيزى داده شود به خاطر دين اوست. و كسى كه باطنش به گونه‌اى است كه اگر آشكار شود به خاطر دين به او چيزى نمى‌دهند ناچار آنچه از مردم مى‌گيرد حرام است، و چنانچه با سؤال به او چيزى داده شود كجاست كسى كه دلش به بخشش خود در برابر سؤال خوشحال شود و كجاست كسى كه در سؤال به مقدار ضرورت بسنده كند. آرى اگر احوال كسانى را كه از دسترنج ديگران مى‌خورند بررسى كنى خواهى دانست كه همه يا بيشتر آنچه را مى‌خورند مال حرام است و مال پاكيزه همان است كه او يا ارث گذار او آن را از طريق كسب به دست آورده از اين رو بعيد است كه پرهيزگارى با خوردن از دسترنج ديگران جمع شود. از خداوند متعال درخواست مى‌كنيم كه طمع ما را از غير خود ببرد، و در سايه جود و احسانش ما را به حلال خود از حرام بى‌نياز گرداند.

مقدار دارايى كه با آن سؤال حرام مى‌شود

بدان گفتار پيامبر خدا (ص) كه فرموده است: «كسى كه در حال توانگرى سؤال كند خواهان پاره‌هاى زياد آتش جهنّم است»«٨٥» اشاره‌اى صريح بر حرام بودن سؤال است، ليكن تعيين حدّ توانگرى و اندازه‌گيرى آن دشوار مى‌باشد و بر ما نيست كه اندازه‌ها را تعيين كنيم، چه آنها امورى توقيفى است و از طريق شرع به دست مى‌آيد. در حديث آمده است كه: «به غناى خداوند از غير او بى‌نياز باشيد.» عرض كردند: آن غنا چيست؟

فرمود: «طعام روز و شام شب.»«٨٦» در حديث ديگر آمده است: «هر كس سؤال كند در حالى كه پنجاه درهم يا معادل آن را از طلا داشته باشد در سؤال اصرار كرده است»«٨٧» و در جاى ديگر «چهل درهم» ذكر شده است. و هر گاه اندازه‌ها مختلف شود و اخبارى كه حاكى آنهاست صحيح باشد بايد يقين كنيم كه اخبار در حالات مختلف صدور يافته‌

«٨٤» در كتاب حلال و حرام ذكر شده است .

«٨٥» پيش از اين ذكر شده است .

«٨٦» (( مسند الفردوس )) از حديث ابوهريره ؛ (( المغنى . ))

«٨٧» مسند احمد و رجال آن صحيح است ؛ (( مجمع الزوائد، )) ٣/٩٥.