و به طور كلّى با فرار از همه اينها ميسّر مى‌شود. پيامبر خدا فرموده است: «نگاه كردن تيرى زهرآلود از تيرهاى ابليس است»«٩٣» و اين تيرى است كه آن ملعون مى‌اندازد، و سپرى كه آن را رفع كند جز چشم بر هم نهادن و از معرض تير او گريختن چيز ديگرى در اختيار نيست، چه او اين تير را از كمان صورتهاى خوب مى‌اندازد، و اگر از سمت تير او دور شوى تير به تو نخواهد رسيد.

٣- آرام كردن نفس به چيز مباحى كه از جنس مورد شهوت و رغبت اوست و آن نكاح است، زيرا همه آنچه طبع بدانها راغب است در مباحات به اندازه‌اى كه از محرّمات بى‌نياز شويم وجود دارد، و اين درمانى است كه براى اكثر مردم سودمندتر است چه قطع غذا توان آدمى را براى اداى اعمال ديگر ضعيف مى‌كند، ليكن شهوت را در بيشتر مردان سركوب نمى‌سازد از اين رو پيامبر خدا (ص) فرموده است: «بر شما باد به نكاح و هر كس نتواند بايد روزه بدارد، زيرا روزه داشتن براى او اخته كردن است.»«٩٤»

درباره اين امور سه‌گانه كه براى درمان نفس به كار مى‌رود مى‌گوييم:

درمان اوّل كه قطع طعام است شباهت دارد به قطع علف از حيوان سركش و گوشت از سگ درّنده تا ضعيف شوند و نيروى آنها از ميان برود.

درمان دوم شبيه است به اين كه گوشت را از سگ و جو را از چهارپا پنهان بداريم تا به سبب ديدن گوشت و جو باطن آنها به حركت در نيايد.

درمان سوّم مانند اين است كه اسب و سگ را با اندكى از آنچه طبع آنها مايل است آرام كنى تا مقدارى از نيروى آنها براى صبر بر تأديب باقى بماند.

امّا تقويت انگيزه دين تنها به دو طريق ميسّر مى‌باشد:

١- او را در فوايد مجاهده و ثمرات آن براى دين و دنيا به طمع اندازى تا در اخبارى كه ما در فضيلت صبر و حسن عاقبت آن در دنيا و آخرت ذكر كرديم بسيار بينديشد. در اخبار آمده است: «ثواب صبر بر مصيبت بيشتر از چيزى است كه از دست رفته است» بلكه او به سبب مصيبتى كه بر وى وارد شده مورد غبطه است، زيرا چيزى را از دست داده كه جز در مدّت زندگانى دنيا براى او باقى نمى‌ماند، و چيزى را به دست آورده كه‌

«٩٣» (( المستدرك )) حاكم ، ٤/٣١٤، و پيش از اين در كتاب نكاح و غير آن مكرر ذكر شده است .

«٩٤» صحيح مسلم ، ٤/١٢٨، صحيح بخارى ، ٧/٣، سنن نسايى ، ٦/٥٧، همگى از حديث ابن مسعود پيش از اين نيز ذكر شده است .