راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٩٢ - بخش اول- در فقر
رغبت دارد نيز بدان مشغول مىباشد. مشغول بودن به آنچه غير خداست حجاب است، چه ميان تو و خدا هيچ دورى نيست تا اين دورى حجاب شود، چون او از رگ گردن به تو نزديكتر است، و نيز خداوند در مكانى نيست تا آسمانها و زمين ميان تو و او حجاب باشند بلكه او از تو به تو نزديكتر مىباشد. لذا آنچه ميان تو و او حجاب مىشود مشغول بودن تو به چيزى غير از اوست، و مشغولى تو به خود و شهوات خويش، مشغول بودن به غير اوست، و چون تو پيوسته به خود و شهوات خويش مشغولى به همين سبب همواره از او محجوبى و آن كه به دوستى نفس خويش مشغول است به غير او پرداخته، و كسى كه نفس خود را دشمن مىدارد نيز به غير خدا رو آورده است، بلكه هر چه جز خداست همچون رقيب حاضر در مجلسى است كه عاشق و معشوق در آن گرد آمده باشند، اگر دل عاشق به رقيب و دشمنى و زحمت وجود او و كراهت از حضور او توجّه كند مادام كه دلش به دشمنى با او مشغول است از لذّت مشاهده معشوق منصرف و محروم مىباشد، ليكن اگر عشق او را مستغرق گرداند از غير معشوق غافل مىشود و به آن توجّه نمىكند و همچنان كه نظر كردن به غير معشوق از روى محبّت در حضور معشوق، شرك در عشق و نشانه نقص آن است همچنين نگريستن به او از روى دشمنى شرك در عشق و نقصان آن مىباشد ليكن يكى از اين دو نگاه سبكتر از ديگرى است. امّا كمال در اين است كه دل چه از روى دوستى و چه به سبب دشمنى به ديگرى غير از محبوب متوجّه نشود زيرا همان گونه كه در حالت واحد دو محبّت در دل جايگزين نمىشود، دوستى و دشمنى نيز در يك حال جمع نمىگردد. پس آن كه به دشمنى با دنيا مشغول است مانند كسى كه به دوستى با آن سرگرم است از خدا غافل است جز اين كه سالك راه محبّت دنيا غافلى است كه در طريق دورى از خدا گام بر مىدارد و آن كه مشغول به دشمنى با دنياست غافلى است كه در عين غفلت پوياى راه تقرّب به خداست، و اميد مىرود كه سرانجام غفلت او زايل و مبدّل به شهود گردد. از اين رو نسبت به او انتظار كمال مىرود، چه دشمنى دنيا مركبى است كه انسان را به خدا مىرساند. دوست و دشمن دنيا مانند دو مردند كه در راه حجّ بر شتران خود سوار و به راندن و علوفه دادن آنها مشغولند، ليكن يكى از آنها پشت به كعبه دارد و ديگرى رو به سوى آن آورده است. حالت اين دو نفر از حيث آن كه هر دو از كعبه دور و از آن مهجورند برابر است ليكن حالت كسى كه رو به سوى كعبه دارد در مقايسه با كسى كه به آن پشت كرده حالتى پسنديده است، زيرا اميد