محبّت دنيا از دل ميسّر نمى‌شود و اين امر جز با ترك لذّات دنيا و شهوات آن ممكن نيست، و ترك شهوات جز با ريشه‌كن كردن آنها از دل امكان پذير نمى‌باشد. هيچ چيزى مانند خوف شهوات را ريشه‌كن نمى‌كند، چه خوف آتشى است كه هوسها را مى‌سوزاند.

در اين صورت فضيلت آن به اندازه‌اى است كه شهوتها را سركوب مى‌كند، و انسان را از ارتكاب گناه باز مى‌دارد، و او را به اداى طاعات وادار مى‌سازد، و چنان كه گذشت اين امر با اختلاف درجات خوف مختلف مى‌شود. آرى چگونه ممكن است خوف داراى فضيلت نباشد و حال آن كه عفّت، ورع، تقوا و مجاهده بر اثر آن حاصل مى‌شود، و اينها اعمال فاضله و پسنديده‌اى است كه مايه تقرّب انسان به خداوند است.

امّا خوف حاصل از طريق آيات و اخبار، آنچه در فضيلت آن از اين راه وارد شده از حدّ شمار بيرون است. در دلالت بر فضيلت آن همين بس كه خداوند هدايت و رحمت و علم و رضوان را كه مجموعه مقامات بهشتيان است براى خائفان جمع كرده و فرموده است: هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ«٥» و نيز: إِنَّما يَخْشَى الله من عِبادِهِ الْعُلَماءُ«٦» و آنان را به سبب خشيت به علم توصيف كرده و فرموده است: رَضِيَ الله عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ.«٧»

هر چه بر فضيلت علم دلالت مى‌كند دليل بر فضيلت خوف نيز مى‌باشد، چه خوف ثمره علم است. به همين سبب در اخبار موسى (ع) آمده است كه: امّا خائفان با رفيق اعلايند و در اين كسى را با آنها مشاركت نيست. پس بنگر كه چگونه رفاقت رفيق اعلى را منحصر به آنها فرموده است. آنان عالمانند و عالمان رتبه همراهى و مصاحبت با پيامبران را دارند، چه آنان وارثان پيامبرانند و مرافقت رفيق اعلى خاصّ پيامبران و كسانى است كه به آنها بپيوندند از اين رو هنگامى كه پيامبر (ص) در مرض مرگ ميان بقاى در دنيا و ورود بر حق تعالى مخيّر شد مى‌گفت: «رفيق اعلى را درخواست مى‌كنم»«٨» اكنون اگر به آنچه خوف را به بار مى‌آورد نگريسته شود آن علم است و اگر به‌

«٥» اعراف / ١٥٤:... هدايت و رحمت براى آنها كه از پروردگار خويش ‌ مى ترسند.

«٦» فاطر / ٢٨: از ميان بندگانش تنها دانشمندان از او مى ترسند.

«٧» بينه / ٨:... هم خدا از آنها خشنود است و هم آنها از خدا خشنودند و اين (مقام والا) براى كسى است كه از پروردگارش بترسد.

«٨» از حديث عايشه و مورد اتفاق است ، پيش از اين نيز ذكر شده است .