از اين رو دوستى دنيا عين دشمنى با خداست و عارف بايد همواره به دل خود بنگرد كه از دنيا روگردان است يا بدان انس دارد، در اين صورت برترى فقير و توانگر تنها به اندازه دلبستگى آنها به مال تعيين مى‌شود، اگر تعلّق خاطر آنها به مال دنيا در حدّ تساوى است درجه آنها با هم برابر است جز اين كه در اين جا گامها مى‌لغزند و انسان فريب مى‌خورد چه بسا توانگر گمان كند كه دل او از مال بركنده است در حالى كه دوستى آن در درون او نهفته است و خود او اين را نمى‌داند و زمانى اين دوستى را احساس مى‌كند كه مالش را از دست بدهد. از اين رو بايد با پخش مال نفس خود را بيازمايد و يا هر گاه مالى از او به سرقت رود اگر دل خود را بدان متوجّه بيند بداند كه او فريفته آن است، زيرا بسا مردى كه كنيزك خود را به گمان آن كه دل از او بريده است مى‌فروشد ليكن پس از انجام يافتن معامله و تحويل كنيزك آتش عشق وى كه در درون او نهفته بوده شعله‌ور مى‌شود و در حقيقت در مى‌يابد كه مغرور بوده و فريب خورده است، چه عشق مانند آتش زير خاكستر در دل نهفته است. و اين حالت همه توانگران است بجز پيامبران و اولياى خدا. لذا چون قطع دلبستگى از مال امرى محال يا بعيد است. ناگزير بايد به طور مطلق گفت كه فقر و نادارى براى عموم مردم بهتر و شايسته‌تر است زيرا علاقه و انس فقير به دنيا ضعيف‌تر از توانگر است و به اندازه ضعف علاقه وى ثواب تسبيحات و عبادات او چند برابر مى‌شود، چه صرف حركات زبان مراد نيست بلكه مقصود از آن تحكيم انس با چيزى است كه بر زبان آورده مى‌شود. و تأثير حركات زبان در برانگيختن انس در دلى كه از غير آنچه بر زبان مى‌آورد خالى باشد هرگز مانند تأثير آن در دلى نيست كه به غير آنچه بر زبان مى‌آورد مشغول است. از اين رو يكى از پيشينيان گفته است: مثل كسى كه عبادت كند و در طلب دنيا باشد مثل كسى است كه آتش را با نى بوريا خاموش كند و يا چربى دستش را با روغن بشويد.

مى‌گويم: در كافى از امام صادق (ع) روايت شده كه درباره قول خداوند متعال: إِلَّا من أَتَى الله بِقَلْبٍ سَلِيمٍ«٥٥» فرموده است: «دل سالم آن است كه خدا را ديدار كند در حالى كه در آن جز خدا چيزى نباشد» و فرمود: «هر دلى در آن شرك و شكّ باشد ساقط

«٥٥» شعراء / ٨٩: جز كسى كه با قلب سليم به پيشگاه خدا آيد.