راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٥٦ - قسم اوّل كه در آنها اختيار دارد افعال اوست كه آنها را طاعت يا معصيت گويند و اينها دو نوع است

١- اعمالى كه به اختيار بنده است مانند طاعات و معاصى.

٢- امورى كه انسان در شروع آن اختيار ندارد ليكن در برطرف كردن و زدودن آن داراى اختيار است مانند تشفّى يافتن از طريق انتقامگيرى از آزار دهنده.

٣- امورى كه از اختيار انسان بيرون است مانند مصايب و حوادث.

قسم اوّل كه در آنها اختيار دارد افعال اوست كه آنها را طاعت يا معصيت گويند و اينها دو نوع است:

نوع اوّل طاعت است و بنده نيازمند است كه بر آنها صبر كند، و صبر بر طاعت دشوار است، زيرا طبع آدمى از عبوديّت تنفّر و به ربوبيّت رغبت دارد. به همين سبب يكى از عارفان گفته است: هيچ كس نيست جز اين كه آنچه را فرعون با گفتن أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌ اظهار كرد و در ضمير او نهفته است ليكن فرعون قول خود را مقبول دانست و مجال يافت آن را اظهار كند، چه خداوند فرموده است: فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطاعُوهُ.«٥٦» و هيچ كس نيست جز اين كه نسبت به برده و خدمتكار و پيروان و زير دستان خود همين را ادّعا مى‌كند هر چند اظهار آن برايش غير ممكن است، زيرا برآشفتن و خشم گرفتن او به هنگامى كه در خدمت به او كوتاهى مى‌كند و به بندگى گرفتن آنها تنها از كبر و منازعه با ربوبيّت كبريايى حقّ سرچشمه مى‌گيرد.

بارى بندگى مطلقا بر نفس گران است، پس از آن برخى عبادات مانند نماز به سبب كسالت، و بعضى مانند زكات به علّت بخل و پاره‌اى به هر دو سبب مانند حجّ و جهاد مكروه طبع است. از اين رو صبر بر طاعت صبر بر سختيهاست، و بنده فرمانبردار در سه حالت به صبر بر طاعت نياز دارد:

حالت اوّل- پيش از طاعت است و آن سعى در تصحيح نيّت و اخلاص، و دورى از آلودگى به ريا و انگيزه‌هاى مضرّ و عزم بر خلوص و وفاست و اين صبر از ديدگاه كسانى كه به حقيقت نيّت و اخلاص و آفات ريا و مكرهاى نفس آگاهند بسيار سخت است.

پيامبر خدا (ص) به همين مطلب اشاره كرده و فرموده است: «صحّت اعمال به نيّات است و هر كسى آنچه را نيّت مى‌كند به دست مى‌آورد»«٥٧» خداوند فرموده است: