رسيدن مرگ شايسته‌تر است، چه به هنگام مرگ غلبه رجا و حسن ظنّ به خدا اصلح است، زيرا خوف به منزله تازيانه‌اى است كه انسان را به عمل وا مى‌دارد، و دوران عمل در هنگام مرگ به پايان رسيده است و كسى كه در آستانه مرگ قرار گرفته قدرت بر عمل ندارد، و نيز اسباب خوف را نمى‌تواند تحمّل كند، چه رگ دل او را قطع مى‌كند و موجب تسريع در مرگ او مى‌شود. امّا خوشى رجا دلش را قوّت مى‌دهد و پروردگارش را كه اميدش به اوست محبوب وى مى‌گرداند. براى هيچ كس سزاوار نيست كه از دنيا جدا شود جز اين كه خدا را دوست بدارد تا بدين سبب دوستدار لقاى او باشد، زيرا هر كس لقاى پروردگار را دوست بدارد خداوند لقاى او را دوست مى‌دارد. رجا به محبّت نزديك است، چه كسى كه كرمش مورد رجا و اميد است محبوب مى‌باشد. مقصود از همه علوم و اعمال معرفت خداوند است تا شناخت وى محبّت او را به بار آورد، زيرا بازگشت همه بدوست و مرگ وسيله ورود بر اوست، و كسى كه بر محبوب خود وارد شود به اندازه محبّتى كه نسبت به او دارد شاد مى‌شود، و آن كه از محبوبش جدا مى‌شود رنج و عذابش شدّت مى‌يابد.

از اين رو هر گاه كسى به هنگام مرگ محبّت زن و فرزند و مال و مسكن و املاك و رفقا و ياران بر دل او غلبه داشته باشد در واقع همه محبوبهاى او در دنيا قرار داشته و دنيا بهشت اوست، چه بهشت جايگاهى است كه همه محبوبها در آن گرد آمده است و مرگ چنين كسى به منزله خروج از بهشت و حايل شدن ميان وى و خواسته‌هاى اوست، و حال كسى كه ميان او و خواسته‌هايش جدايى افتد پوشيده نيست. امّا اگر جز خدا و ياد و معرفت او و تفكّر درباره او محبوبى نداشته باشد دنيا و علايق آن او را از محبوبش باز مى‌دارد و در اين صورت دنيا براى او زندان است، چه زندان عبارت از جايگاهى است كه محبوس را مانع مى‌شود از اين كه نزد محبوب خود رود و بدان آسودگى يابد لذا مرگ برايش ورود بر محبوب و رهايى از زندان است و حال كسى كه از زندان رهايى يافته و بدون هيچ مانع و دردسرى ميان او و محبوبش خلوت حاصل شده روشن است.

اين نخستين چيزى از ثواب و عقاب است كه هر كس از دنيا جدا شود پس از مرگش آن را مى‌بيند سواى آنچه خداوند براى بندگان شايسته‌اش آماده كرده از چيزهايى كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و به خاطر هيچ بشرى خطور نكرده است، و جدا از آنچه خداوند از سلاسل و اغلال و مجازاتها و انواع رسواييها براى كسانى مهيّا ساخته‌