رجا به آنها نيست، زيرا ديگران نيز اميد و رجا دارند بلكه منظور تخصيص استحقاق رجا به آنهاست. امّا كسى كه در آنچه خداوند آنها را مكروه مى‌دارد فرو رفته و به آنها آلوده است و خود را سرزنش نمى‌كند و عزم توبه و بازگشت ندارد، اميدوار بودنش به آمرزش الهى حماقت است و مانند كسى است كه در سرزمين شوره زار تخم بپاشد و بى آن كه زمين را آبيارى و پاكسازى كند اميد به محصول آن داشته باشد.

يحيى بن معاذ گفته است: بزرگترين غرور و غفلت نزد من ادامه دادن به گناهان به اميد عفو بدون پشيمانى و توقّع قرب حقّ تعالى بدون طاعت، انتظار كشت بهشت با بذر آتش، طلب سراى مطيعان با ارتكاب گناه، انتظار پاداش بدون عمل و آرزو داشتن از خدا با زياده‌روى است.

اكنون كه حقيقت رجا و موارد آن را شناختى دانستى كه رجا حالتى است كه ثمره علم به جريان اكثر اسباب است و اين حالت بر حسب امكان باعث كوشش در تهيّه بقيّه اسباب است چه كسى كه بذر او نيكو و زمينش پاكيزه و آب او فراوان باشد، اميد او به محصول اميدى صادق است، و صدق رجا پيوسته او را به مراقبت و مواظبت از زمين و پاكسازى آن از هر خار و خس وا مى‌دارد و تا هنگام درو، در ادامه اين كارها سستى نمى‌ورزد زيرا رجا ضدّ يأس و نوميدى است و يأس مانع تعهّد و مراقبت است، چه هر كس بداند زمين شوره زار و آب دور از دسترس است و بذر روييده نمى‌شود ناگزير از زمين مراقبت نمى‌كند و در مواظبت از آن رنج نمى‌كشد. رجا حالتى پسنديده است، زيرا برانگيزنده به عمل است و يأس نكوهيده و مذموم است چه ضدّ آن و بازدارنده از عمل است. امّا خوف ضدّ رجا نيست، و رفيق و همكار آن است چنان كه شرح آن خواهد آمد، بلكه خوف از طريق بيم و رهبت انگيزه ديگرى براى رو آوردن به عمل است، همان گونه كه رجا از طريق اميد و رغبت برانگيزنده به عمل و كوشش است از اين رو رجا در همه احوال موجب طول مجاهده بر عمل و دوام مواظبت بر طاعت است و از آثار آن تلذّذ به دوام رو آوردن به سوى خدا و تنعّم به مناجات با او و احساس لطف در تملّق به آستان اوست چه اينها حالاتى است كه ناگزير بر هر كسى كه به پادشاهى يا شخصيّتى اميد دوخته باشد ظاهر مى‌شود و چگونه ممكن است در مورد حقّ تعالى ظهور نيابد؟ و اگر اين حالات ظاهر نشود بايد اين را دليل حرمان از مقام رجا و فرود آمدن در