مجموعه آثار ط-صدرا

(1) تعلق جعل به وجود

تاریخچه بحث جعل

محل بحث در مسأله جعل

جعل بسیط و جعل تألیفی

وجود نفسی و وجود رابط

ملاک نیازمندی به جعل

شبهه یا مغالطه فخررازی

(2) تعلّق جعل به وجود

براهین تعلق جعل به وجود

برهان اول

برهان دوم

تقریر دیگری از برهان دوم

برهان سوم

شبهه فخررازی

فریده دوم مواد ثلاث وجوب و امکان و امتناع

(1) مواد ثلاث و اقسام وجود

اصطلاح « ماده » و « جهت »

بحث « مواد ثلاث » بحث منطقی است یا فلسفی؟

اقسام وجود

وجود فی نفسه، وجود لافی نفسه

وجود لنفسه و وجود لغیره

وجود بنفسه و وجود بغیره

مناقشه ای بر بیان حاجی

اشکال دیگر

حل یک اشکال

جهات ثلاث و بداهت آنها

ملاک نیاز و عدم نیاز به تعریف

مقدمه اول

مقدمه دوم

مقدمه سوم

ضرورت و امکان و امتناع از مفاهیم بدیهی هستند

اعتباری بودن مواد ثلاث

اقوال در باب نحوه وجود مواد ثلاث

ادله قائلین به عینی بودن مواد ثلاث

دلیل اول

دلیل دوم

دلیل سوم

پاسخ اشکال سوم

پاسخ اشکال دوم

پاسخ اشکال اول

براهین قائلین به عینی نبودن مواد ثلاث

برهان اول

برهان دوم

(1) اقسام هریک از مواد ثلاث

1 وجوب بالذات

2 امتناع بالذات

3 امکان بالذات

4 وجوب بالغیر

5 امتناع بالغیر

6 امکان بالغیر

7 وجوب بالقیاس

مطلب اول

مطلب دوم

متضایفین نسبت به یکدیگر وجوب بالقیاس دارند

8 امتناع بالقیاس

9 امکان بالقیاس

(2) اقسام هریک از مواد ثلاث

ایراد به تقسیم حاجی

تقسیم صحیح

طرح یک اشکال

پاسخ اشکال

چند مثال

مثال دوم

مثال سوم

(1) مباحث مربوط به امکان

بحث اول

بحث دوم

بحث سوم معانی امکان

فرق مشترک لفظی و مشترک معنوی

اشتراک لفظی اصطلاح « تضاد »

بازگشت به اصل بحث

اصطلاحات دیگر امکان

1 امکان عام

2 امکان خاص

3 امکان اخص

ضرورت بشرط محمول

4 امکان استقبالی

(2) مباحث مربوط به امکان

بحث چهارم امکان لازم ماهیت است

امکان، یک امر اعتباری است

اهمیت مسائل مربوط به شناخت و معرفت

چرا امکان لازم ماهیت است نه لازم وجود؟

بحث پنجم نیاز ممکن به مؤثر و علت، بدیهی اوّلی است

شبهاتی درباره نیازمندی ممکن به علت

اشکال اول

اشکال دوم

(3) مباحث مربوط به امکان

ادامه بحث پنجم

ملاک و مناط نیاز به علت چیست؟

نظریه اول نفس موجودیت ملاک نیازمندی به علت است

نظریه دوم حدوث ملاک نیازمندی به علت است

نظریه سوم امکان ملاک نیازمندی به علت است

چرا ممکن نیازمند به علت است؟

شبهه فخررازی در مورد نیازمندی ممکن به علت

پاسخ شبهه فخر رازی درمورد جعل یا علیت

تحلیل مسأله علیت

(4) مباحث مربوط به امکان

بحث ششم ممکن حدوثاً و بقاءً نیازمند به علت است

یک شبهه و پاسخ آن

بحث هفتم مناط احتیاج به علت امکان است

(5) مباحث مربوط به امکان

ادامه بحث هفتم

نظریه متکلمین

نظریه حکما

سخن حکما خطاب به متکلمین

ملاک معلولیت « از او بودن » است نه حدوث

امکان فقری

(6) مباحث مربوط به امکان

برخی احکام وجوب غیری

تفکیک میان علیت و ضرورت محال است

مسأله اولویت

رد نظریه اولویت غیری

ضرورت بشرط محمول

هر ممکنی را دو ضرورت فرا گرفته است

(7) مباحث مربوط به امکان

امکان استعدادی (1)

سیر تاریخی بحث امکان استعدادی

امکان استعدادی غیر از استعداد است

امکان استعدادی را گاهی « امکان وقوعی » می نامند

تفاوتهای امکان استعدادی و امکان ذاتی

فرق اول

فرق دوم

فرق سوم

فرق چهارم

فرق پنجم

فرق ششم

اضطراب در کلام صدرالمتألهین

اصالت وجود و حل مسأله امکان استعدادی

فرق امکان ذاتی و امکان استعدادی به ابهام و تعین ماهیت و وجود برمی گردد

امکان ذاتی و امکان استعدادی اشتراکشان معنوی است

(8) مباحث مربوط به امکان

امکان استعدادی (2)

نظریه خاص ما درباب امکان استعدادی

واجب الوجود از سنخ وجود است و ممتنع الوجود از سنخ عدم

بنابرنظر دقیق حتی امکان هم از ماهیت سلب می شود

مجازهای عرفی

مجازهای دقیق عقلی

اطلاق « موجود » بر ماهیت از دقیق ترین مجازهای عقلی است

نسبت دادن امکان به ماهیت مَجاز است

حل مسأله امکان استعدادی

بیان دیگر

حیثیت تعلیلیه و حیثیت تقییدیه

احکام وجود را می توان به کمک حیثیت تقییدیه به ماهیت هم نسبت داد

معنی امکان ذاتی در مورد ماهیت

خلاصه بحث

(1) شناخت

نظریات مختلف درباب شناخت

نظریه اول نظریه لاک و همه مادّیون

نظریه دوم نظریه هیوم

نظریه سوم نظریه کانت

نقد نظریه سوم

نظریه چهارم نظریه هگل

نقد نظریه چهارم

نقد نظریه اول ( نظریه مادیون )

نظریه پنجم نظریه فلاسفه اسلامی

(2) شناخت

نظریه حکمای اسلامی درباب مسأله شناخت

1 معقولات اولیه

نظریه بوعلی و خواجه درباره مراحل مختلف شناخت یا ادراک

نظریه صدرالمتألهین

2 معقولات ثانیه منطقی

سه وجه تمایز معقولات ثانیه منطقی از معقولات اولیه

نمونه هایی از معقولات ثانیه منطقی

معقولات ثانیه منطقی و شناخت عالم خارج

معمای بزرگ شناخت

3 معقولات ثانیه فلسفی

مقصود از اینکه ظرف عروض این معقولات ذهن است چیست؟

مقصود از اینکه ظرف اتصاف این معقولات خارج است چیست؟

مفهوم وجوب، امکان و امتناع از معانی حرفی و مفاهیم انتزاعی و معقولات ثانیه فلسفی است

(3) شناخت

سیر تاریخی بحث معنی اسمی و معنی حرفی

تحلیل معنی اسمی و معنی حرفی

قدرت ذهن در ساختن معانی اسمی از معانی حرفی

خلاصه بحث

نقش بزرگ و عمده معانی اسمی منتزع از معانی حرفی در تفکر فلسفی بشر، و بازگشت به مسأله شناخت

نحوه انتزاع معقولات ثانیه فلسفی از معانی حرفیه

حل مشکل شناخت

ظرف عروض و ظرف اتصاف

(4) شناخت

بررسی نظریه مادیین درباره شناختهای تصدیقی

نحوه پیدایش تئوری یا فرضیه

نقش الهامات در کشفیات بشر

تعمیم دادن و کلیت بخشیدن به تئوری

نظر بوعلی و خواجه

« استنباط » یا حرکت عمقی ذهن

مثال اول

مثال دوم

مثال سوم

حرکت عمقی ذهن در معرفت اشیاء یا نفوذ از ظاهر به باطن و از فنومن به نومن

فریده سوم حُدوث و قدم

حدوث و قدم

(1) حدوث و قدم

تعریف قدم و حدوث

حدوث و قدم اضافی یا عرفی

حدوث و قدم حقیقی یا فلسفی

حدوث و قدم ذاتی و حدوث و قدم زمانی

عدم مقابل و عدم مجامع

علت عدم طرح « حدوث دهری » در کلمات صدرالمتألهین

(2) حدوث و قدم

یادآوری

حدوث و قدم ذاتی

ریشه تاریخی بحث حدوث ذاتی و حدوث زمانی

خلاصه بحث

اشکال بر نظریه حدوث ذاتی

راه تخلص از این اشکال

(3) حدوث و قدم

حدوث دهری (1)

حدوث دهری

مقدمه اول ( موارد کاربرد تعبیر « ظرفیت »)

مقدمه دوم

اشاره ای به مسأله علم و ادراک یا مسأله شناخت

بازگشت به اصل بحث

خلاصه بحث

(4) حدوث و قدم

حدوث دهری (2)

مقدمه سوم

نظریه حدوث دهری میرداماد

مقایسه « حدوث دهری » میرداماد با « حدوث ذاتی » فلاسفه

(5) حدوث و قدم

حدوث اسمی

یادآوری

حدوث اسمی

1 مرتبه غیب الغیوب

2 مرتبه تعین اول

3 مرتبه تعین دوم

(6) حدوث و قدم

حدوث جوهری (1)

نظر فلاسفه در مقابل نظریه متکلمین

نظریه صدرالمتألهین و حدوث جوهری عالم

(7) حدوث و قدم

حدوث جوهری (2)

نظر متکلمین

نظر فلاسفه

نظر میرداماد

نظر صدرالمتألّهین

اشکال حدوث زمانی صدرایی در مورد امور کلی و پاسخ آن

اشکال حدوث زمانی صدرایی در مورد کل عالم و پاسخ آن

(8) حدوث و قدم

اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (1)

ایراد فلاسفه بر نظریه متکلمین

پاسخ متکلمین

1 قول کعبی و نقد آن

2 قول معتزله و نقد آن

3 قول اشاعره

(9) حدوث و قدم

اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (2)

ریشه تاریخی مسأله مرجح حدوث عالم در لایزال

تعبیر « مرجح » بر اساس فرضیه مستقل بودن زمان

تشبیه امتداد زمانی موهوم به امتداد مکانی موهوم

1 نظریه کعبی و پاسخ آن

بیان غزالی در دفاع از متکلمین

بیان نظریه کعبی با تفصیل بیشتر

2 نظریه معتزله

3 نظریه اشاعره

سخن غزالی در مورد اراده

اشاره ای به نظریه صدرالمتألهین

(10) حدوث و قدم

اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (3)

ایراد بر حرف متکلمین از طریق امتناع انفکاک معلول از علت تامه

تقریر نظریه متکلمین بر اساس بیان غزالی

تقدم و تأخر میان اجزاء مکان یک امر اعتباری، و میان اجزاء زمان یک امر حقیقی است

نظریه صدرالمتألهین و حدوث ذاتی عالم طبیعت

بنابرحرکت جوهری مرجح حدوث هر پدیده ای در عالم، ذاتی آن است

سبق و لحوق

(1) سبق و لحوق یا تقدم و تأخر

اقسام سبق

1 سبق زمانی

2 سبق بالرتبه

سبق بالرتبه در مورد امور مکانی

سبق بالرتبه در امور عقلی

3 سبق بالشرف

4 سبق بالطبع

5 سبق بالعلیة

6 سبق بالتجوهر

سبق بالذات

7 سبق بالحقیقه

8 سبق دهری

(2) سبق و لحوق یا تقدم وتأخر

کلی متواطی

کلی مشکک

ارتباط مسأله « تقدم و تأخر » با مسأله « کلی مشکک »

نظریه بوعلی در مورد عدم تشکیک در ذات و ذاتی

نظریه شیخ اشراق در مورد جاری بودن تشکیک در کلیات ذات و عرضی

نظریه صدرالمتألهین

بهترین مثال برای امور مشکک

خلاصه بحث

(3) سبق و لحوق یا تقدم و تأخر

تعیین ملاک در هریک از اقسام تقدم

ملاک در سبق بالرتبه

ملاک در سبق بالشرف

ملاک در سبق بالطبع

ملاک در سبق بالعلیه

ملاک در سبق زمانی

ریشه تقدم و تأخر زمانی

فریده چهارم قوه و فعل

فریده پنجم ماهیت و لواحق آن

(1) غرر اول تعریف ماهیت و پاره ای از احکام آن

تعریف ماهیت

لزوم شناخت علامات استفهام

ادوات استفهام

سؤال از « ما »

سؤال از « هل »

سؤال از لِم

(2) ماهیت و لواحق آن

لحاظ ماهیت در فلسفه هگل

لحاظ ماهیت در فلسفه تکامل

عرضی و ذاتی

(3) در تعریف ماهیت و بعضی احکام آن

مقصود از تعبیر « ماهیت من حیث هی »

معنای « حیثیت »

آیا مرتبه ماهیت رفع نقیضین است؟

دو نوع محمول برای ماهیت

وضعیت شرایط منطقی تناقض

نقش حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی در حل مشکل

اعتبارات ماهیت (1)

ورود بحث « اعتبارات ماهیت » در علم اصول

نظر آیة الله بروجردی در اعتبارات ماهیت

تجرید روانشناسی و تجرید فلسفی

اعتبارات ماهیت (2)

ورود بحث اعتبارات ماهیت در علم اصول

اشکال و طرح یک تناقض

جواب اشکال

طرح سه اشکال

نظر ما در اعتبارات ماهیت

مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢

الصفحات من ١ الی٢٢ فارغة فی النسخة المطبوعة/صفحات ١ الی ٢٢ در مأخذ اصلی خالی است