المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٨٥ - حكم مستثنا به سوى

ترجمه و شرح:

حكم مستثنا به سوى‌

مصنّف گويد:

براى « سوى » و « سوى » و « سواء » بنابر رأى اصحّ آنچه براى « غير » قرار داده شده قرار بده.

شارح گويد:

كلمه « سوى » بكسر سين گاهى مقصور و زمانى ممدود استعمال ميشود.

و كلمه « سوى » بضمّ سين با الف مقصور بكار برده ميشود.

و لفظ « سواء » بفتح سين با الف ممدود در عبارات استعمال مى‌گردد.

پس الفاظ مزبور چهار لفظ هستند كه جملگى از ادات استثناء بوده و بنابر قول اصحّ آنچه در غير گفتيم براى آنها نيز ثابت است يعنى الفاظ يادشده، اوّلا همچون غير از ادوات استثناء مى‌باشند و ثانيا هراعرابى كه بمستثناى به « الّا » نسبت داده ميشود در نفس اين الفاظ جارى است بنابراين اگر در كلام تامّ موجب يا مستثناى مقدّم و يا منقطع واقع شوند واجب النّصب بوده و در مستثناى مفرّغ بحسب عوامل معرب بوده و در مستثناى منفى هم نصب جايز بوده و هم تبعيّت از مستثنا منه منتهى افصح تبعيّت است.

ناگفته نماند در تمام حالات مستثناى به اين الفاظ بنابر مضاف اليه بودن مجرور است همانطورى كه مستثناى بغير چنين مى‌باشد.

سپس شارح گويد:

در مقابل قول مذكور (قول اصحّ) رأى سيبويه است، وى مى‌گويد:

الفاظ مذكور صرفا بعنوان ظرف استعمال مى‌شوند و ابدا از ظرفيّت خارج نشده مگر از باب ضرورت از اينرو پيوسته منصوب مى‌باشند.

مصنّف اين مقاله را ردّ كرده و گفته است:

گفتار سيبويه صحيح نيست زيرا « سوى » در غير ظرف كثيرا استعمال‌