المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦٣ - مبحث تنازع

شرح تسهيل شرط جواز تنازع در معمول را اين قرار داده كه متنازعين فعل تعجّب نباشند ولى برخى از ادباء با اين شرط مخالفت كرده و گفته‌اند:

افعال تعجّب نيز با هم برسر معمول واحد نزاع مى‌كنند مانند:

ما احسن و اعقل زيدا (چقدر زيد نيكو و چه اندازه عاقل است).

در اينمثال طبق گفته منكرين شرط مذكور هركدام از « ما احسن» و « ما اعقل» فعل تعجّب بوده و طالب مفعول هستند از اينرو مى‌توان هركدام را كه بخواهيم در « زيد » عمل دهيم.

قوله: و يسمّى ايضا باب الاعمال: ضمير نائب فاعلى در « يسمّى » به باب تنازع راجع بوده و كلمه « اعمال » بكسر همزه مى‌باشد.

قوله: و هو كما يؤخذ ممّا سيأتى: ضمير « هو » به باب الاعمال راجع است.

متن: «٢٧٩»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

الثّانى: اسم فاعل، مبتداء.

اولى: اسم تفضيل و تقدير كلام « اولى من الاوّل» مى‌باشد، خبر.

عند: ظرف، متعلّق به « اولى » ، مضاف.

اهل: مضاف اليه براى « عند » ، مضاف.

البصرة: مضاف اليه براى « اهل ».

واو: عاطفه.

اختار: فعل ماضى، باب افتعال.

عكسا: مفعول براى « اختار ».

غيرهم: مضاف و مضاف اليه، فاعل براى « اختار ».