المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٧ - فعل لازم و موارد لزوم و عدم تعدى افعال

فعل لازم و موارد لزوم و عدم تعدّى افعال‌

مصنّف گويد:

و غير متعدّى را فعل لازم خوانند و لزوم افعال دالّ برسجايا همچون « نهم » حتمى و قطعى است چنانچه افعللّ و آنچه شباهت به اقعنسس داشته و نيز افعالى كه مقتضى نظافت يا آلوده‌گى هستند لازم مى‌باشند.

شارح گويد:

فعل لازم غير از فعل متعدّى مى‌باشد و آن عبارتست از فعلى كه بآن ضمير غير مصدر متّصل نگردد و غير از لازم قاصر و غير متعدّى و متعدّى بحرف جرّ نيز خوانده ميشود.

و امّا موارد لزوم و عدم تعدّى فعل بايد بگوئيم:

افعال ذيل هميشه لازم مى‌باشند:

١- افعاليكه دلالت برسجايا دارند.

سجايا جمع « سجيّه » است بمعناى طبيعت و سرشت همچون:

نهم (پرخور گرديد).

ظرف (رقّت و باريكى پيدا نمود) كرم (باكرم بود) شرف (صاحب شرافت و بزرگى شد).

٢- فعليكه بروزن افعللّ (بتخفيف لام اوّل و تشديد لام دوّم) باشد مانند:

اقشعّر (پوست بدنش از ترس يا از سرما در هم فرورفت (اطمأنّ (آرام و مستقرّ گرديد).

٣- فعليكه بروزن افعنلل و شبيه به اقعنسس باشد مانند: احرنجم (ازدحام و اجتماع كرد).

٤- آنچه به افعللّ و افعنلل ملحق است همچون اكوهدّ (جوجه تكان‌