المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٧٨ - اشيائيكه براى نائب فاعل واقع شدن قابل هستند

منصوب مى‌باشند از اينرو قابل آن نيستند كه بجاى فاعل قرار گيرند.

٣- ضربا در مثال « ضربت ضربا» زيرا اينكلمه مفعول مطلق تأكيدى است در نتيجه براى نيابت از فاعل قابليّت ندارد.

تبصره: مصنّف نيابت از فاعل را اختصاص باشياء مذكور داد لذا از اين تخصيص اينطور فهميده مى‌شود كه نيابت تميز و مفعول له و مفعول معه از فاعل جايز نمى‌باشد چنانچه خود در كتاب تسهيل به اوّلى تصريح كرده و بطور وضوح عدم قابليّت تميز از فاعل را بيان داشته است.

و ابو حيّان به دوّمى تصريح كرده و گفته است مفعول له براى نيابت از فاعل شايستگى ندارد.

و صاحب لباب به سوّمى تصريح نموده و اظهار داشته است كه مفعول معه براى نيابت از فاعل قابل نيست.

قوله: بان كان متصرّفا: ضمير در « كان » به ظرف راجع است و مقصود از ظرف متصرّف، ظرفى است كه غير از مفعول فيه در محلّ اشياء ديگر از قبيل مبتداء و خبر و فاعل و نائب فاعل و امثال اينها نيز قرار مى‌گيرد مانند كلمه « يوم ».

قوله: مختصّا: منظور از مختصّ، معرفه و از غير مختصّ، نكره و مبهم مى‌باشد.

قوله: او من مصدر: مقصود از « مصدر » مفعول مطلق مى‌باشد.

قوله: بان كان متصرّفا: مراد از مصدر متصرّف آنستكه غير از مفعول مطلق در محلّ اشياء ديگر از قبيل مبتداء و خبر و فاعل و نائب فاعل و حال نيز قرار گيرد مانند كلمه « ضرب ».

قوله: بان لم يكن متعلّقا بمحذوف: زيرا اگر جارّ و مجرور متعلّق بمحذوف باشد ديگر تعلّقى به فعل مجهول در عبارت نداشته لاجرم نيابتش از فاعل آن فعل غير ممكن مى‌گردد.

قوله: و لا علّة: يعنى برسرش اداتى كه دلالت برعلّيّت و سببيّت دارند