المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥٣ - موارد وجوب تأخير مفعول از فاعل

نيايد بلكه تنها برمتأخّر لفظى ضمير برمى‌گردد.

قوله: اذا اتّصل به: ضمير در « به » به مفعول راجع است.

قوله: و لم يبال: يعنى و لا بأس (اشكالى ندارد) و باكى نيست.

قوله: لانّه متقدّم فى الرّتبة: ضمير در « لانّه » به متأخّر كه مقصود از آن فاعل است برمى‌گردد.

قوله: اذا اتّصل به ضمير يعود: ضمير در « به » به فاعل راجع است.

قوله: الّا فى مواضع ستّة: مواضع ششگانه عبارتند از:

١- ضمير فاعل براى « نعم و بئس» باشد مانند: نعم رجلا زيد كه ضمير در « نعم » به « رجلا » راجع است.

٢- ضمير فاعل باشد براى اوّلى از دو متنازعى كه دوّمى در اسم ظاهر عمل كرده مانند: قام و قعد زيد، كه ضمير در « قام » به « زيد » راجع است.

٣- ضمير مخبر عنه بوده و خبرش مفسّر آن باشد مانند: ان هى الّا حياتنا الدّنيا كه ضمير « هى » به حياة راجع است.

٤- ضمير شأن يا قصّه باشد مانند: هى هند مليحة كه ضمير « هى » به هند راجع است.

٥- ضمير مجرور به ربّ باشد مانند: ربّه رجلا كه ضمير مجرور به « رجلا » برمى‌گردد.

٦- از ضمير اسم ظاهر بدل آمده باشد مانند: ضربته زيدا كه ضمير در « ضربته » به زيد راجع است.

قوله: ليس هذا منها: مشار اليه « هذا » ضمير متّصل بفاعل بوده و ضمير در « منها » به ستّة مواضع راجع است.

قوله: و اجازه ابن جنّى: ضمير منصوبى در « اجازه » به اتّصال ضمير مفعولى بفاعل راجع است.

قوله: و تبعه المصنّف: ضمير منصوبى در « تبعه » به ابن جنّى راجع است.

قوله: بقوم مقام تقديمه: يعنى تقديم مفعول.