المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧٨ - تعليق و موارد آن

الرّؤيا: مضاف اليه براى « رأى ».

انم: فعل امر، ثلاثى مجرّد، ضمير مستتر در آن فاعلش، متعدّى.

ما: موصوله، مفعول براى « انم ».

لام: جارّه.

علما: مجرور به « لام » ، الفش الحاقى است، ذو الحال.

طالب: اسم فاعل، مضاف، حال براى « لعلما ».

مفعولين: اسم مفعول، تثنيه، مضاف اليه براى « طالب ».

من: جارّه.

قبل: مجرور به « من » ، متعلّق به « انتما ».

انتما: فعل ماضى مجهول، صله براى « ماء موصوله»، الفش الحاقى است.

ترجمه:

و به « رأى » كه بمعناى رؤيا و ديدن در خواب است نسبت بده آنچه را كه به « علم » دومفعولى از پيش نسبت داده شد.

شرح عربى:

( لعلم عرفان و ظنّ تهمة تعدية لواحد ملتزمة)، نحو «واللّه اخرجكم من بطون امّهاتكم لا تعلمون شيئاو ما هو على الغيب بظنين‌ اى بمتّهم و كذلك رأى بمعنى ابصر او اصاب الريّة او من الرّاى و خال بمعنى تعهّد او تكبّر، و وجد بمعنى اصاب و نحو ذلك يتعدّى لواحد (و لرأى) بمعنى (الرّؤيا) فى النّوم (انم) اى انسب (ما لعلما) حالكونه (طالب مفعولين من قبل انتما) و انصب به مفعولين حملا له عليه لتماثلهما فى المعنى، اذ الرّؤيا فى النّوم ادراك بالباطن كالعلم كقوله:

و علّقه و الغه بالشّروط المتقدّمة.