المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٤ - شرح احكام اقسام

امّا فى الايجاب فلا يجوز غير النّصب نحو « قام الّا زيدا القوم»

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و غير نصب در مستثناى مقدّمى كه در كلام منفى باشد گاهى مى‌آيد ولى نصبش را اختيار كن.

شارح گويد:

در مستثنائى كه برمستثنا منه مقدّم شده حكم اينستكه غير نصب يعنى اتّباعش از مستثنا منه را بايد اختيار كرد مشروط باينكه در كلام منفى باشد مانند قول حسّان:

يعنى: بخاطر اينكه ايشان از او (پيامبر آخر الزّمان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) اميد شفاعت دارند زمانيكه غير از پيغمبران شفاعت‌كننده‌اى نباشد.

شاهد در « الّا النّبيّون» است كه مستثناى مقدّم برمستثنا منه يعنى « شافع » مى‌باشد و چون در كلام منفى قرار گرفته در اعراب از مستثنا منه تابع آورده شده فلذا شاعر آنرا مرفوع خوانده همانطورى كه شافع را مرفوع قرائت كرده است.

و همانطورى كه مصنّف گفته اگر چنين مستثنائى در كلام وارد شد نصبش را براتّباع اختيار كرده و ترجيح بده مانند آنچه در قول كميت بن زيد اسدى در مدح اهل بيت عصمت و طهارت سلام اللّه عليهم اجمعين آمده است:

يعنى: و نيست براى من تبعيّت مگر از آل احمد (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) و نيست براى من مذهبى مگر مذهب حقّه اماميّه.

شاهد در « آل احمد» است كه مستثناى مقدّم بوده و در كلام منفى واقع شده و مع ذلك شاعر آنرا منصوب خوانده.