المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩٢ - عامل مفعول مطلق

٢- اسم عين (اسم ذات) مانند:

و اللّه انبتكم من الارض نباتا ( خداوند از زمين براى شما نبات رويانيد).

اينمثال در اصل: و اللّه انبتكم من الارض انباتا، بوده سپس مصدر حذف و بجايش اسم ذات كه نبات باشد قرار داده شد.

٣- مصدر فعل ديگر مانند:

و تبتّل اليه تبتيلا ( روى بخدا آور روى آوردنى).

اصل اينمثال: تبتّل اليه تبتّلا، مى‌باشد يعنى مصدر از باب تفعّل بوده زيرا عاملش كه « تبتّل » است از اين باب مى‌باشد منتهى بجاى مصدر اين باب مصدر باب تفعيل گذاشته شده.

قوله: اذا وصف: كلمه « وصف » ماضى مجهول بوده و ضمير نائب فاعلى به مصدر راجع است و مراد اينستكه براى مصدر وصف بياوريم.

قوله: او اضيف: ضمير نائب فاعلى به مصدر راجع است.

قوله: او اضيف اليه: ضمير مجرورى در « اليه » به مصدر راجع است.

قوله: و قد ينوب عنه: ضمير در « عنه » به مصدر راجع است.

قوله: ما عليه دلّ: ضمير در « عليه » به مصدر راجع است.

قوله: و كذا مرادفه: ضمير در « مرادفه » به مصدر راجع است، يعنى گاهى كلمه‌اى كه مرادف با مصدر است بجاى آن قرار مى‌گيرد.

مؤلّف گويد:

ترادف عبارتست از اتحاد دو كلمه در معنا ولى لفظ آنها با هم مختلف باشد مانند انسان و بشر يا اسد و غضنفر.

قوله: وصفه: يعنى و وصف المصدر، يعنى گاهى بجاى مصدر صفتش واقع ميشود.

قوله: و الدّالّ على نوع منه: ضمير در « منه » به مصدر عود مى‌كند يعنى و گاهى بجاى مصدر كلمه‌اى كه برنوع آن دلالت دارد قرار مى‌گيرد.

قوله: او على عدده: يعنى عدد مصدر و مراد اينستكه گاهى بجاى مصدر