المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٠٧ - تحقيق در قيود مذكور

الف: آنكه بآن فعل يادشده نسبت داده شود.

ب: آنكه بآن اسم فاعل يا مصدر و يا ظرف و يا شبه ظرف و يا اسم فعل را نسبت بدهند.

فلذا مصنّف براى هردو نوع يك مثال آورده و گفته است:

فاعل عبارتست از آنچه مانند دو مرفوع در دو مثال ذيل باشد:

مثال اوّل: اتى زيد منيرا وجهه‌

( آمد زيد در حاليكه صورتش درخشان بود).

شاهد در « اتى زيد» و « منيرا وجهه» است در اوّل « زيد » فاعل فعل يعنى « اتى » بوده و در دوّم « وجهه » فاعل اسم فاعل يعنى « منيرا » مى‌باشد.

مثال دوّم: نعم الفتى (خوب جوانى است).

شاهد در « الفتى » است كه فاعل براى فعل يعنى « نعم » مى‌باشد.

شارح گويد:

اينكه مصنّف دو مثال آورد جهتش آنستكه خواست اعلام كند در فعل مستند بفاعل فرقى نيست بين اينكه متصرّف و مشتقّ بوده همچون « اتى » در مثال اوّل و يا غير متصرّف و جامد باشد نظير « نعم » در مثال دوّم‌

تنبيه و تبصره‌

مصنّف فاعل را منحصر در دو مرفوع واقع در دو مثال مذكور نمود يعنى گفت:

فاعل يا مرفوع بعد از فعل متصرّف است مانند: اتى زيد و يا مرفوع بعد از فعل غير متصرّف و جامد مى‌باشد مثل: نعم الفتى.

سپس شارح مى‌گويد:

اينكه مصنّف فاعل را منحصر در دو مرفوع مذكور نمود جهتش يكى از دو امر ذيل است: