المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩٢ - فصل در بيان حكم«اعلم» و«ارى» و نظائر ايندو

( ايضا حقّقا) نحو قول بعضهم: البركة اعلمنا اللّه مع الاكابر» و قوله):

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌٢ ؛ ص٦٩٢

و تقول « اعلمت زيدا) امّا [المفعول‌] الاوّل منها فلا يجوز الغاؤه و لا تعليق الفعل عنه و يجوز حذفه مع ذكر المفعولين اقتصارا و كذا حذف الثّلاثة لدليل ذكره فى شرح التّسهيل. و نقل ابو حيّان انّ سيبويه ذهب الى وجوب ذكر الثّلاثة دونه.

ترجمه و شرح:

فصل در بيان حكم «اعلم» و «ارى» و نظائر ايندو

مصنّف گويد:

وقتى « رأى » و « علم » ، ارى و اعلم گردند اهل لسان آنها را به سه مفعول متعدّى مى‌كنند.

شارح گويد:

مقصود اينستكه « رأى » و « علم » دومفعولى هستند ولى وقتى همزه تعديه برآنها داخل گشت و « ارى » و « اعلم » شدند سه‌مفعولى مى‌گردند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده.

اذ يريكهم اللّه فى منامك قليلا و لو اريكهم كثيرا لفشلتم‌

( و ياد بياور اى رسول ما زمانى را كه در خواب بتو دشمنانت را اندك نشان داديم و اگر ايشان را فراوان و بسيار نشان داده بوديم هرآينه هراسان و ترسناك شده بودى).

شاهد در « يريكهم اللّه الخ» مى‌باشد كه « رأى » بباب افعال رفته و سه مفعول گرفته است كاف مفعول اوّل، هم مفعول دوّم و قليلا مفعول سوّم مى‌باشد.