المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٨ - تعليق و موارد آن

سپس مصنّف مى‌گويد:

و اگر بواسطه بعضى از اين امور سه‌گانه بين قول و ادات استفهام فاصله شود احتمال آن وجود دارد.

شارح گويد:

و هيچ ضررى در عمل « تقول » وارد نمى‌نمايد مانند:

أغدا تقول زيدا منطلقا (آيا در فردا گمان مى‌كنى زيد را رهاكننده).

شاهد در فاصله شدن ظرف است بين همزه استفهام و « تقول » لذا عمل آن محفوظ مانده است.

و نيز مانند:

أ فى الدّار تقول عمرا جالسا (آيا در خانه گمان مى‌كنى كه عمرو نشسته است).

شاهد در فاصله شدن شبه ظرف يعنى جارّ و مجرور است بين همزه استفهام و « تقول » لذا عملش محفوظ باقى مانده.

و همچنين مانند قول كميت بن زياد اسدى:

يعنى: تو را بجان پدرت قسم مى‌دهم آيا قبيله بنى لوى را نادان مى‌دانى يا جهالت و نادانى را بخود بسته‌اند.

شاهد در فاصله شدن مفعول دوّم « تقول » يعنى « جهّالا » بين همزه استفهام و « تقول ».

پس از آن مصنّف گويد:

از نظر قبيله سليم كلمه « قول » مطلقا مانند « ظن » مى‌باشد مانند: قل ذا مشفقا (گمان كن او را مهربان).

شارح گويد:

يعنى از نظر اين طايفه شرطى براى عمل و همچون ظن عمل كردن وجود ندارد، مانند مثال مذكور در متن.