المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٤ - ششم از نواسخ ظن و نظائر آن

تجزيه و تركيب‌

ظنّ: عطف است بر « رأى » و همچنين « حسبت » و « زعمت ».

مع: مضاف.

عدّ: مضاف اليه.

حجى: معطوف است به « رأى » و همچنين است « درى » و « جعل ».

اللّذ: مخفّف « الّذى » ، صفت براى « جعل ».

كاف: جارّه.

اعتقد: مجرور به « كاف » متعلّق به « استقرّ » صله براى « الّذى ».

ترجمه:

و ظنّ و حسبت و زعمت با عدّ و حجى و درى و جعل كه مانند اعتقد مى‌باشد.

شرح عربى:

( ظنّ) من الظّنّ بمعنى الحسبان نحو « انّه ظنّ ان لن يحور» او [بمعنى‌] العلم نحو: « و ظنّوا ان لا ملجاء من اللّه الّا اليه» لا بمعنى التّهمة (حسبت) بكسر السّين بمعنى اعتقدت نحو « و يحسبون انّهم على شيئ» أو علمت نحو:

لا بمعنى صرت احسب اى ذا شقرة، اى حمرة و بياض (و زعمت) بمعنى ظننت نحو:

لا بمعنى كفلت او سمنت او هزلت (مع عدّ) بمعنى ظنّ نحو:

لا من العدّ بمعنى الحساب (حجى) بحاء مهملة ثمّ جيم، بمعنى اعتقد نحو: