المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٥ - حكم تأكيد

مانند آنچه در قول شاعر آمده:

يعنى: ايكاش عمرى كه پشت كرده است بازگشتش ممكن مى‌بود پس اصلاح مى‌نمود آنچه را كه دست نادانى و غفلت فاسدش كرده بود.

شاهد در كلمه « الا » است كه بمعناى تمنّى بوده و همان عمل لاء نفى جنس را كرده است.

سيبويه و خليل معتقدند كه « الا » تنها در اسم عمل كرده و خبرى نداشته و نيز براى اسمش تابعى نياورده مگر برلفظ آن و هيچگاه ملغى از عمل نيز واقع نمى‌شود و همين رأى را مصنّف در شرح تسهيل اختيار كرده است.

سپس شارح گويد:

و گاهى به كلمه « الا » معناى عرض و خواهش قصد مى‌شود و عنقريب حكم آن در فصل امّا و لولا و لوما خواهد آمد.

قوله: امّا لمجرّد الاستفهام: مانند: الا رجل قائم (آيا مردى نايستاده است).

قوله: او التّوبيخ: يعنى براى سرزنش مانند: الا طعان الا فرسان عادية الخ.

قوله: او التّقرير: يعنى تقرير و تأكيد نفى مانند: الا طالعا جبلا (آيا نيست بالارونده از كوه).

قوله: و الاتباع: تابع آوردن براى مدخول « الا » همانطورى كه براى مدخول « لا » تابع مى‌آوريم.

قوله: فلا تغيّر ايضا الخ: يعنى برجميع احكام گذشته باقى است.

قوله: الى انّها تعمل فى الاسم خاصّة: ضمائر مؤنّث به « الا » راجع هستند.

قوله: و لا تلغى: يعنى « الا » ملغا از عمل نمى‌شود.

قوله: و اختاره فى شرح التّسهيل: ضمير فاعلى در « اختاره » به مصنّف و ضمير مفعولى آن به قول سيبويه و خليل راجع است.

قوله: و قد يقصد بها العرض: ضمير در « بها » به « الا » راجع بوده و مثال عرض همچون: