المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٨٢ - موارد لزوم فتح و كسر همزه«ان»

نسبت داده شده.

شرح عربى:

( او حكيت) هى و ما بعدها (بالقول) نحو « و قال اللّه انّى معكم» فان وقعت بعده و لم تحك لم تكسر (او حلّت محلّ حال كزرته و انّى ذوامل) اى مؤمّلا.

( و كسروا) انّ اذا وقعت (من بعد فعل) قلبىّ (علّقا باللّام) المعلّقة (كاعلم انّه لذوتقى) و كذا اذا وقعت صفة نحو « مررت برجل انّه فاضل» او خبرا عن اسم ذات نحو « زيد انّه فاضل» فان وقعت (بعد اذا فجاءة او) بعد (قسم لا لام بعده) فالحكم (بوجهين نمى) نحو « خرجت فاذا انّك قائم»، فيجوز كسرها على انّها واقعة موقع الجملة و فتحها على انّها مؤوّلد بالمصدر و كذلك « خلفت انّك كريم».

ترجمه و شرح:

يا آنكه « انّ » بواسطه « قول » حكايت شود يا حلول كند بجاى « حال » مانند: زرته انّى ذوامل.

شارح گويد:

د، آنكه « انّ » و ما بعدش بواسطه « قول » حكايت شوند يعنى مفعول اين فعل قرار گيرند مانند:

قال اللّه انّى معكم (خداوند فرمود من با شما هستم).

شاهد در « انّى » است كه چون « انّ » و ما بعدش بعد از « قال » قرار گرفته‌اند و مفعول آن مى‌باشند لازم است همزه‌اش مكسور خوانده شود، حال اگر « انّ » بعد از « قول » واقع شد ولى مفعول آن نبود همزه‌اش مكسور نيست مانند اينكه بگوئيم:

نخصّ زيدا بالقول انّه عالم.

ه: آنكه « انّ » در محلّ حال واقع باشد مانند:

زرته و انّى ذوامل (زيارت نمودم او را در حاليكه من آرزومند بودم).