المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٦٦ - سوم از نواسخ افعال مقاربه

سپس مى‌گويد:

آنچه در اينجا ذكر شد و گفتيم « ان » و فعل بجاى اسم و خبر قرار مى‌گيرد مبتنى براختيار مصنّف است كه مى‌گويد:

افعال مقاربه هميشه ناقصه هستند يعنى اسم و خبر مى‌خواهند فلذا در امثال عبات گذشته نيز فعل ناقصه بوده منتهى يكجزء بجاى هردو جزء واقع شده است ولى در مقابل اين رأى جماعتى از ادباء مى‌گويند:

افعال مقاربه در امثال اين عبارات تامّه بوده و به مرفوع تنها اكتفاء مى‌كنند و نيازى بمنصوب يعنى خبر ندارند.

سپس مصنّف مى‌گويد:

اگر قبل از « عسى » اسمى ذكر شد مخيّر هستى در اينكه « عسى » را از ضمير راجع بآن مجرّد آورده يا آنرا در ضمير مزبور عمل داده و ضمير را بواسطه‌اش مرفوع قرار دهى.

شارح گويد:

اينحكم تنها براى « عسى » نبوده بلكه « اخلولق » و « اوشك » نيز واجد آن مى‌باشند لذا بنابر اينكه فعل را از ضمير مزبور مجرّد بياوريم چنانچه لغت اهل حجاز چنين است مى‌گوئيم:

الزّيد ان عسى ان يقوما و الزّيدون عسى ان يقوموا.

در ايندو مثال « عسى » از ضميرى كه به « زيدان » و « زيدون » راجع باشد مجرّد است فلذا از حيث افراد و تثنيه و جمع با اسم مزبور موافق نيست.

و بنابر اينكه در آن ضمير فرض كنيم مى‌گوئيم:

الزّيدان عسيا ان يقوما و الزّيدون عسوا ان يقوموا.

در ايندو مثال « عسى » مشتمل است برضميرى كه به « زيدان » و « زيدون » راجع است لذا از جهت افراد و تثنيه و جمع با اسم قبل مطابق مى‌باشد.

پس از آن مصنّف گويد: