المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٣ - موارد اطراد و شيوع زائد واقع شدن كان

حاضر باشد مانند: اطلبوا العلم و لو بالصّين كه تقدير آن « و لو كان العلم بالصّين» مى‌باشد يا ادفع الشّر و لو اصبعا كه تقديرش و لو كان الدّفع اصبعا مى‌باشد.

قوله: و عليه ان خير فخير: ضمير در « عليه » به حذف كان مع خبرها راجع است.

متن: «١٥٦»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

بعد: اسم، از ظروف، مضاف، متعلّق به « ارتكب ».

ان: مضاف اليه براى « بعد ».

تعويض: اسم، مصدر، مضاف، نائب فاعل براى « ارتكب ».

ما: مضاف اليه براى « تعويض ».

عنها: جارّ و مجرور، متعلّق به « تعويض » و ضمير مجرورى به « كان » راجع است.

ك: زائده.

مثل: مجرور به « كاف » مضاف و خبر براى مبتداء محذوف و جمله « اما انت برّا فاقترب» مضاف اليه براى آن.

ترجمه:

و بعد از كلمه « ان » عوض آوردن « ما » از « كان » واقع شده مانند آنچه در اينجمله مى‌باشد امّا انت برّا فاقترب.

شرح عربى:

( و بعد از) المصدريّة (تعويض ما عنها) بعد حذفها (ارتكب كمثل امّا انت برّا فاقترب) الاصل لان كنت برّا، فحذفت اللّام للاختصار ثمّ كان له فانفصل الضّمير و زيدت ما للتّعويض و ادغمت النّون فيها