المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٦٩ - مبحث تمييز

كه در اينمثال « خيرا » تمييز است از « مثقال » كه مراد از آن مقدار معروف نبوده بلكه وزن ذرّه مى‌باشد و بدين‌ترتيب شبه مقدار است.

٤- اسم مبهمى كه فرع براى تمييز مى‌باشد مانند: خاتم حديدا (انگشترى از حديد).

شاهد در « حديدا » است كه تمييز است براى « خاتم » كه آن فرع براى حديد مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

و بعد از اين اشياء و شبه آنها تمييز را جرّ بده زمانيكه آنها را اضافه كنى مانند: مدّ حنطة غذا.

شارح گويد:

مقصود اينستكه سه اسم مبهمى را كه مصنّف در متن ذكر نمود يعنى مساحت و كيل و وزن و همچنين شبه آنها يعنى اسماء مبهمى را كه من بآنها افزودم يعنى مشابه مقدار و فرع تميز اگر به تميز اضافه نمودى مى‌بايد تميز را بواسطه عامل (اسماء مبهمى كه بآن اضافه شده‌اند) جرّ بدهى مانند:

مدّ حنطة غذا (يك مدّ گندم از غذا).

شاهد در اضافه شدن كيل (مدّ) است به تميز (حنطة) لذا تميز در اينمثال مجرور گرديده.

و مانند:

لا تحقّر ظلامة و لو شبر ارض.

( مظلمه و حقّ النّاس را كوچك نشمار اگرچه يك وجب زمين باشد).

شاهد در اضافه شدن مساحت (شبر) است به تميز (ارض) لذا تميز در اينمثال مجرور گرديده.

و مى‌توان جرّ تميز را در اينگونه موارد بواسطه كلمه « من » دانست چنانچه عنقريب مصنّف آنرا ذكر خواهد كرد كما اينكه جايز است تميز را رفع‌