منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٥٧
١١ـ خدا گفت:اى ابليس، چه چيز تو را از سجده بر آنچه كه من آن را با دو دست خود آفريده ام باز داشت؟ آيا تكبّر ورزيدى، يا از بلند مرتبه ها بودى؟
١٢ـ گفت: من از او بهترم، زيرا مرا از آتش واو را از گل آفريده اى.
تفسير موضوعى آيات
آموزش اسامى به آدم واعتراف فرشتگان به قصور خود، برترى آدم را ثابت نمود. به دنبال اين برترى مسلّم; خدا به فرشتگان، دستور داد كه بر آدم سجده كنند.در سوره هاى متعددى به اين امر غيبى به طور مطلق اشاره شده، ولى در سوره بقره، اين مطلب پس از مسئله تعليم اسماء (وَ علّمَ آدَمَ الأسماء...) آمده و فرموده است:(وَ إذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إلاّ إبْليسَ أبى وَاسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الكافِرينَ). (بقره/٣٤) «آنگاه به فرشتگان گفتيم براى آدم سجده كنيد، همگان سجده كردند، مگر ابليس كه سركشى نمود وكبر ورزيد واز كافران گرديد.»[١]
در آغاز اين آيه هر چند كلمه «فاء» كه نشانه ترتيب ميان اين دو حادثه است وجود ندارد، اما سياق آيات وتناسب مضمون، گواهى مى دهد كه فرمان سجده بر آدم، پس از مسئله تعليم اسامى صادر شده است.
سرگذشت سجده فرشتگان براى آدم كه ابليس از آن سر باز زد را طى امورى به اين شرح توضيح مى دهيم:
١ـ آيا سجده فرشتگان براى آدم بود؟!
در باره اينكه سجده فرشتگان براى آدم بود يا براى خدا؟ در ميان مفسران
[١] مسئله سجده فرشتگان بر آدم، در سوره هاى ديگرى مانند: اعراف /١١، حج/٣٠١، اسراء/٦١، كهف/٥٠، طه/١١٦ وص٧٣، ٧٤ نيز آمده است.