منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٨٤

از آيات ياد شده استفاده مى شود كه قوم صالح پس از قوم عاد، نشو ونما پيدا كردند واز نظر تمدّن به جايى رسيده بودند كه در زمينهاى هموار، قصرها بنا كرده ودر كوهها نيز خانه هايى براى خود ساختند وشايد در فصل تابستان، در قصرها زندگى كرده ودر فصل زمستان به كوهها پناه مى بردند، چنانكه مى فرمايد: (وَاذْكُرُوا إذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ عاد وَ بَوَّأكُمْ فِى الأرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِها قُصُوراً وَ تَنْحِتُونَ الجِبالَ بُيُوتاً). (اعراف/٧٤):«به ياد آريد كه خداوند شما را جانشينانى پس از قوم عاد قرار داد ودر زمين مستقّر ساخت. در قسمتهاى هموار زمين قصرهايى مى سازيد واز كوهها خانه هايى مى تراشيد.»

از سياق آيات ديگر استفاده مى شود كه اين گروه، در يك مقطع تاريخى قبل از لوط كه معاصر ابراهيم بود، زندگى مى كردند; به گواه اينكه در دو مورد (سوره اعراف وشعراء) پس از بيان سرگذشت قوم ثمود، سرگذشت قوم لوط را مطرح مى كند [١] ودر يك مورد (سوره هود) پس از بيان سرگذشت قوم ثمود، جريان نزول فرشتگان بر ابراهيم را ياد آور مى شود. سياق ا[٢]ين آيات مى رساند كه اين گروه، در يك مقطع تاريخى پيش از ابراهيم ولوط به سر مى بردند. از اين رو صالح در حلقه رسولان، حلقه سوّم را تشكيل مى دهد.

باز از آيات ياد شده استفاده مى شود كه سرزمين آنان، موسوم به «حجر» بود; چنانكه مى فرمايد: (وَ لَقَدْ كَذَّبَ أصْحابُ الْحِجْرِ الُمرْسَلينَ)(حجر/٨٠) «ساكنان سرزمين حجر، پيامبران را تكذيب كردند.»

مفسران گفته اند: صالح تنها پيامبرى بود كه براى اين قوم برانگيخته شده بود، ولى چون همه پيامبران برنامه واحدى دارند، تكذيب يكى به منزله تكذيب ديگران است. از اين رو در جاى ديگر مى فرمايد:(كَذَّبَتْ ثَمُودُ المُرْسَلينَ)(شعراء/