منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤١
دراين صورت، مقصود از آيه مورد بحث اين است كه خدا به فرشتگان گفت: من موجودى مى آفرينم كه جانشين موجودات پيشين باشد. اين حقيقت، در صورتى به خوبى روشن مى شود كه بدانيم قرآن، هر امّت نويى را كه پس از امّت قبلى آمده، خليفه پيشينيان خوانده است، چنانكه در باره قوم نوح مى فرمايد: (وَجَعَلْناهُمْ خَلائِفَ وَ أغْرَقْنَا الَّذينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا)(يونس/٧٣):«نوح ومؤمنان را جانشين ساختيم وتكذيب كنندگان آيات خود را غرق كرديم.»
در باره قوم هود مى خوانيم:(وَاذْكُرُوا إذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوح) (اعراف/٦٩) «هود به قوم خود گفت: به خاطر بياوريد كه خداوند شما را پس از قوم نوح جانشينان خود قرار داد.»
در باره قوم صالح چنين مى گويد: (وَاذْكُرُوا إذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ عاد) (اعراف/٧٤) «به خاطر آوريد كه خداوند شما را پس از نابودى عاد، جانشينان خود قرار داد.»
در اين سه آيه«خلائف» و «خلفاء» جمع «خليفه» است و مربوط به جانشينى از پيشينيان است. مؤيد اين نظريه نيز آيه كريمه ديگرى است كه مى گويد:(وَعَدَ اللّهُ الّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحات لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِى الأرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الّذين مِنْ قَبْلِهِمْ)(نور/٥٥): «خدا به افرادى از شما كه ايمان آورده اند و عمل نيك انجام داده اند، وعده داده است كه آنها را در زمين جانشين گرداند چنانكه پيشينيان را جانشين قرار داد.»
وروشنتر از اين آيه، گفتار موسى به قوم خود است كه مى فرمايد:(عَسى رَبُّكُمْ أنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِى الأرْضِ)(اعراف/١٢٩) «اميد است پروردگار شما، دشمنانتان را نابود كند وشما را، جانشينان آنان قرار دهد.»
از مجموع اين آيات، استفاده مى شود كه امتهاى پسين، خليفه امتهاى پيشين به شمار مى روند ودر مجموع مى توان گفت: استخلاف آدم نيز، بسان استخلاف