شناسان وجانور شناسان غربى مانند«لامارك» و«داروين»، تأييد شده است. هر چند در اين مدّت فرضيه هاى گوناگونى مطرح گرديده وباطل شده است،اما اصل طرح مشترك وبه اصطلاح تكامل انواع، محفوظ مانده است. ولى آيا مى توان، آيات قرآن را بر اين طرح منطبق كرد؟ اين همان مطلبى است كه در باره آن به صورت فشرده سخن خواهيم گفت.

طرح مستقل يا طرح مشترك

نظريه طرح مستقل، در باره انسان اين است كه او از روز نخست، به همين شكل وكيفيت فعلى بوده واگر مرور زمان تفاوتهايى در وى پديد آورده است، مربوط به حالات وعوارض او مى باشد، نه اينكه تغييرات در مراحلى، به پايه اى مى رسيد كه نوعى را به نوع ديگر منقلب مى ساخته ونوع جديدى، پديد مى آورد.

در حالى كه طرح مشترك، در باره انسان وديگر جانداران، اين است كه همه جانداران، به يك ويا چند نوع انگشت شمار، باز مى گردند وبه تدريج تفاوتهايى در آن پديد مى آيد وسرانجام، نوعى به نوع ديگر منقلب شده، وانواع زيادى پديد آمده است.

بحث ما در اينجا، فقط قرآنى است وبا نظريه هاى دانشمندان علوم طبيعى سروكارى نداريم، زيرا ورود در اين بحث، سخن را طولانى كرده وما را از بحث قرآنى باز مى دارد.

ظاهر آيات ياد شده، همان مسأله طرح مستقل را بيان مى كند، هر چند آدم در پيمودن اين طرح مستقل، سه مرحله را، به نحوى كه گفته شد طى كرده است.

برخى مى خواهند با استفاده از آيات مربوط به آفرينش آدم ـ خصوصاً آياتى كه ماده نخست را چيزى مانند «صلصال» وشبيه«فخار» مى داند ـ دور نمايى از تحولاتى را كه روى ماده نخست انجام گرفته ترسيم كنند، آنان در اين نظريه، از يك رشته