منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨٤
تفسير موضوعى آيه
در تفسير اين آيه نكاتى است كه به اين شرح به آنها اشاره مى كنيم:
١ ـ مقصود از كلمات چيست؟
هر چند «كلمه» در لغت عرب به لفظى مى گويند كه بر معنايى دلالت كند، ولى گاهى همان لفظ در اين زبان در مورد اشياى خارجى نيز به كار مى رود مانند:(قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِمَاتِ رَبِّى لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّى وَلَو جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً).(كهف/١٠٩). «بگو: اگر آب دريا مركب شود براى نوشتن كلمات پروردگار من، آب دريا پايان مى پذيرد پيش از آنكه كلمات پروردگار من، پايان پذيرد. اگر چه از آب دريايى ديگر مانند آن كمك بگيرند».
در اين جا مقصود از «كلمات»، همان مخلوقات خداست كه صفحه وجود را تشكيل داده است. بر اين اساس كلمات در آيه مورد بحث پاره اى از امورى است كه خدا ابراهيم را با آنها آزمود.
در قرآن هر چند اين كلمات به صورت روشن بيان نشده است ولى درگذشته گفتيم كه يكى از امورى كه ابراهيم با آن در بوته آزمايش قرار گرفت، مسئله ذبح فرزندش بود. اگراز آن بگذريم، مى توان گفت قيام ابراهيم براى شكستن بتها وآمادگى او براى هر نوع واكنش كه سرانجام منتهى به آتش افكندن او شد، نيز يكى از ديگر مصداقهاى اين كلمات مى باشد. همچنين يكى از آنها تصميم گيرى او بر جدا كردن همسر وفرزند خويش وسكنى دادن آنها در سرزمينى كه در آن آب وگياه نبود، مى باشد. اين امور وامثال آن كه مواد امتحان ابراهيم بود، او را به صورت طلاى ناب در آورد، طلايى كه در اثر سوختن در كوره آتش به صورت طلاى خالص در مى آيد. ابراهيم آن خاك طلايى است كه بايد به مرور زمان، خلوص خود را بيشتر