مجموع آيات وارد شده در موضوع سرپيچى ابليس، گواهى مى دهد كه او راز مخالفت خود را چنين بيان كرده است:(أنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنى مِنْ نار وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طين) (اعراف/١٢) «من از او بهترم، زيرا مرا از آتش وآدم را از گل آفريده اى» (وآتش به خاطر نورانيت وفعاليت، بر گل تيره كه فقط پذيرنده است، برترى دارد). در آيه ديگرى مى فرمايد:(لَمْ أكُنْ لأسْجُدَ لِبَشَر خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمإ مَسْنُون) (حجر/٣٣) «من هرگز براى بشرى كه او را از گل خشكيده لجن تيره رنگ آفريده اى، سجده نمى كنم» ودر آيه ديگر مى فرمايد:(أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكافِرينَ). (بقره/٣٤)

اكنون بايد ديد، سركشى واستكبار ابليس در برابر خدا بود يا در برابر آدم؟ ظاهر آيات اين است كه او نسبت به آدم تكبّر ورزيد وفزونى فروخت وآفرينش خود را برتر از آفرينش آدم دانست و اگر داستان آدم نبود، او به عبادت وپرستش خدا ادامه مى داد. امير مؤمنان ـ عليه السلام ـ عبادت او را چنين توصيف مى كند:«فَاعْتَبِرُوا ما كانَ مِنْ فِعْلِ اللّهِ بِإبْليسَ إذْ أحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَجَهْدَهُ الْجَهِيدَ وَكَانَ قَدْ عَبَد اللّهَ سِتَّةَ آلافِ سَنَة لايُدْرى أَمِنْ سِنِى الدُّنيا أَمْ مِنْ سِنِى الآخِرَةِ عَنْ كِبْرِ ساعَة واحِدَة.» [١] «از كار ابليس عبرت بگيريد، خدا عمل بزرگ وكرنش ممتدّ او را بى ارزش ساخت، وى خدا را شش هزار سال پرستش كرد وكسى نمى داند كه اين سالها از سالهاى اين جهان (٣٦٥ روز) بوده يا از سالهاى آخرت، ولى به خاطر يك لحظه تكبّر ورزيدن، عمل طولانى او بى نتيجه ماند.»

ظاهر گفتار امام،حاكى است كه او نسبت به خدا تكبّرى نورزيد، بلكه تكبّر او نسبت به آدم بود كه خدا فرمان داد، به او سجده كنند.

[١] نهج البلاغه: خطبه ١٩٢(قاصعه).