منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٢
همه مى گويد:(فَقَعُوا لَهُ) ولام به كار مى برد.
توجيه ديگر آنكه لام براى انتفاع باشد كه البته كاملاً مبهم است. آدم از اين سجده چه نفعى برد؟ مگر اينكه بگوييم: ترضيه روح وروان او حاصل شد.
گاهى تصور مى شود كه اصولاً سجده براى خدا بوده وآدم به عنوان قبله تعيين شده، ولى اين نظريه ـ گذشته از اينكه براى آدم كرامت چشمگيرى در برنداشت و باعث نمى شد كه ابليس از سجده كردن بر آدم، امتناع ورزد، زيرا هدف از قبله قرار دادن وى، جهت دادن به افراد است كه همگى، به يكسو براى خدا سجده كنند واين مقدار از فضيلت براى آدم، مايه سرپيچى ابليس نمى گشت ـ خلاف ظاهر آيات است.
٢ـ آيا سجده بر شخص آدم بوده است؟
ظاهر برخى از آيات نشان مى دهد كه سجده فرشتگان بر خصوص آدم بود، ولى از برخى از آيات ديگر مى توان استظهار كرد كه سجده بر آدم، به عنوان نماينده همه انسانها بوده است، مانند آيه:(وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدوا إلاّ إبْليسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السّاجِدينَ). (اعراف/١١) «شماها را آفريديم، آنگاه صورتگرى كرديم; سپس به فرشتگان گفتيم كه براى آدم سجده كنيد; وهمگان سجده كردند جز ابليس كه از سجده كنندگان نبود.»
شيوه استفاده از اين آيه كه سجده بر نوع انسان بوده نه بر شخص، اين است كه در اين آيه، آفرينش آدم، آفرينش همه انسانها وصورتگرى او صورتگرى همه قلمداد شده است، به گواه اينكه: محور سخن، با اينكه آفرينش آدم ابو البشر است، در عين حال لفظ ضمير جمع به كار مى برد ومى گويد:(خَلَقْناكُمْ) و (صَوّرناكُمْ) طبعاً بايد گفت: سجده بر آدم نيز سجده بر همه انسانها بوده است.
در آيات ديگر نيز مى بينيم كه هبوط آدم، هبوط همه انسانها وحيات وممات