در روايات اسلامى آمده است:«أَعْدى عَدُوِّ المَرْءِ غَضَبُهُ وَ شَهْوَتُهُ فَمَنْ مَلَكَهُمَا عَلَتْ دَرَجَتُهُ وَ بَلَغَ غَايَتهُ»[١]يعنى:«بزرگترين دشمن شخصيت انسان، خشم وشهوت اوست پس آن كس كه بر اين دو صفت، تسلّط يابد و آنها را مهار كند، درجات وى عالى مى گردد و به نهايت كمال دست مى يابد» زيرا به هنگام برانگيخته شدن خشم وشهوت، افق فكر انسان آنچنان تيره وتاريك مى شود كه هيچ گاه عواقب گناه را نمى بيند ودر نتيجه كارى را انجام مى دهد كه به قيمت نابودى او تمام مى شود از اين رو ايستادگى در مقابل اين دو نيروى مهلك، (كه در حال تعديل، ضامن بقا وسعادت بشر است) جهاد اكبر وشمشير زدن در ميدان نبرد، در مقايسه با آن، جهاد اصغر شمرده شده است.[٢]

در اينجا يوسف بحق جهاد اكبر كرد، جهادى كه او را در جهان مجسمه عفت وتقوا ومظهر صبر وخويشتن دارى ساخت. او از خدا خواست كه شرّ اينها را از سر او كوتاه سازد. خدا نيز دعاى او را مستجاب كرده،پاكدامنى او را هر چند به قيمت زندانى شدن وى انجاميد، حفظ فرمود; چنانكه مى فرمايد: (فَاسْتَجابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ إِنَّهُ هُوَ السَّميعُ الْعَلِيمُ).

نكاتى آموزنده

گرچه سوره يوسف سراپا نكته وعبرت است، امّا در اين بخش از آيات به

[١] هداية العلم فى تنظيم غرر الحكم ص٤٦٣،باب الغين.
[٢] وسائل الشيعة، ج١١، ص٢٢:پيامبر گرامى صلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم گروهى را به جهاد در راه خدا فرستاد. هنگامى كه از جهاد برگشتند(وطبعاً خسته ومجروح بودند) پيامبر به آنها فرمود:«آفرين بر گروهى كه جهاد اصغر را به پايان رسانيدند; ولى جهاد اكبر بر آنها باقى مانده است»پرسيدند:«جهاد اكبر چيست؟» فرمود:«جهاد با نفس».