منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٤٧
كيفيت عمل ابراهيم را چنين نقل مى كند: (فَراغَ إِلى آلِهَتِهِمْ فَقالَ ألا تَأْكُلُونَ * ما لَكُمْ لا تَنْطِقُونَ * فَراغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً بِاليَمينِ): «به سوى خدايان آنان روى آورد (و به عنوان تحقير) به آنها گفت: چرا نمى خوريد، چرا سخن نميگوييد؟ سپس با قدرت هر چه تمامتر آنها را درهم شكست».(صافات/٩١ـ٩٣)
ودر آيات ديگر مى فرمايد: (فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّكَبيراً لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ * قَالُوا مَنْ فعَلَ هذا بِآلِهَتِنا إنَّهُ لَمِنَ الظّالِمينَ * قَالُوا سَمِعْنا فَتىً يَذْكُرهُمْ يُقالُ لَهُ إبْراهيمُ * قَالُوا فَأْتوا بِهِ عَلَى أعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ):«بتها را (با تبر) قطعه قطعه كرد، جز بزرگترين را، شايد به سوى او باز گردند. قوم ابراهيم، وقتى به شهر باز گشتند وبراى اداى شكر به بتخانه وارد شدند با منظره عجيبى روبرو شدند گفتند: هر كسى اين كار را در باره خدايان ما انجام داده است، از ستمگران مى باشد. گفتند: از جوانى به نام ابراهيم، شنيده ايم كه به بتها بد مى گفت! گفتند: او را در برابر ديدگان مردم حاضر كنيد تا بر اين مطلب گواهى دهند».(انبياء/٥٨ـ٦١)
طبق اين آيات ابراهيم بزرگترين بت را نشكست ودر روايات وتواريخ آمده است كه تبر را بر دوش آن نهاد; قرآن راز آن را چنين بيان مى كند:(إِلاّ كَبِيراً لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ).
سخن در اين است كه مرجع ضمير «إليه» چيست؟ آيا لفظ «كبيراً» است يا ابراهيم، يا هر دو؟ دو احتمال داده شده است: يكى اينكه به بت بزرگ بر مى گردد كه در جمله (إِلاّ كَبِيراً لَهُمْ) آمده است وديگرى اينكه به ابراهيم بر مى گردد ودر هر دو حالت سرانجام پاى ابراهيم به ميان كشيده خواهد شد; زيرا مى دانستند كه بت بزرگ قادر بر انجام اين كار نيست، اين كار يك انسان است.
جمله (لَعَلّهُمْ إلَيْهِ يَرجعُون) به عنوان تعليل گفته شده است. بنابر هر دو احتمال تا به ابراهيم مراجعه كنند و او اين موضوع را بهانه قرار دهد وبحث وجدل را در يك محضر عمومى آغاز كند.