منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٠٣
تفسير موضوعى آيات
آدم وهمسرش حوا، به علّت نافرمانى به زمين فرود آمدند وزندگى مشتركى را آغاز كردند وصاحب فرزندانى شدند كه برخى از آنان، سرنوشت عبرت انگيزى دارند و قرآن آن را در آيات ياد شده به تصوير كشيده است. خداوند به پيامبر (اسلام) دستور مى دهد كه داستان دو فرزند آدم را «بحق» بازگو كند. چرا مى گويد: «بالحق»؟ شايد اشاره به اين است كه اين داستان، در ميان امتهاى پيشين، با پيرايه هاى نادرست همراه گشته وسيماى حقيقت، به وسيله آنها پوشانيده شده است. قرآن به حكم اينكه بر ديگر كتابهاى آسمانى «مهيمن»[١] است، واقعيت سرگذشت را، پيراسته از آن پيرايه ها ياد آور مى شود وآن را چنين آغاز مى كند: (وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَىْ آدَمَ بِالحَقِّ إذْ قَرَّبا قُرباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أحَدِهِما وَ لَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الآخَرِ قالَ لأقْتُلَنَّكَ قالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ المُتَّقِينَ).
مقصود از «آدم» در آيه، آدم معروف قرآن است، نه شخص ديگر. احتمال اينكه مقصود از او، فردى از بنى اسرائيل بوده است ـ كه دو فرزند او چنين سرگذشتى پيدا كردند ـ بى اساس است. زيرا در متن داستان، قراينى برخلاف آن گواهى مى دهد. روشنترين آنها اينكه قاتل پس از قتل، نمى دانست كه با جسد مرده چه كند، تا در سايه برخورد دو كلاغ، خاك سپردن جسد برادر كشته شده را فرا گرفت واين حالت با وضع بشر نخستين هماهنگ است، نه با وضع بنى اسرائيل كه در مهد تمدن بزرگ مى زيستند.
قرآن به صورت اجمال، ياد آور مى شود كه اين دو برادر، دو قربانى به پيشگاه خدا تقديم كردند.(إذْ قَرَّبا قُرْبَانَاً)امّا اين دو قربانى چه بود، در خود آيه نشانه اى
[١] مائده/٤٨، لفظ «بالحق» مى تواند اشاره به معناى ديگرى نيز باشد وآن اينكه اين سرگذشت حقيقت دارد وهرگز سمبوليك وساخته خيال نيست.