جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٣٢ - غزل ١١٠ المنة لله! كه در ميكده باز است

تو هر آن كس ...»[١]

اى اهل دل! اگر مى خواهيد از حال فعلى من آگاه شويد و بدانيد با آنكه شهودم هست، چگونه در برابر معشوق مى سوزم و آب مى شوم، از شمع بپرسيد؛ چرا كه شمع با آنكه دلش بر افروخته به نور است، مى‌سوزد و آب مى شود.

و ممكن است بخواهد در بيت ختم، اشاره به مبتلا شدنش پس از وصال به فراق بنمايد، و با اين بيان تقاضاى وصالش را نموده باشد، و بگويد:

٨٥٩

«إلهى! ... وَغُلَّتى لايُبَرّدُها إلّاوَصْلُكَ، وَلَوْعَتى لا يُطْفِئُها إلّالِقائُكَ»

[٢]: (بار الها! ... سوز و حرارت درونى‌ام را جز وصالت فرو نمى نشاند، و آتش باطنى‌ام را جز لقايت خاموش نمى كند.- بگويد:

[١] - مخفى نماند اين كلام به آن معنى نيست، كه نماز را آنان نمى خوانند و لازم نيست بجاى آورند. مى‌گويد آن وقتى هم كه فراغت از نماز حاصل نموده‌اند، باز در نمازند. آيه شريفه فوق و جمله حديث معراج هم در همين سياق مى باشد. مگر مى شود انسان هميشه نماز بخواند؟ و بر فرض امكان، در پيشامد شرّ جزع نكند؟ و چون خبرى به او برسد مَنُوع نباشد؟ كسانى از اين دو صفت ناپسند مبرّا هستند كه همواره در مقام شهود قرار گرفته و( با ديده دل) ببينند؛ كه:

ُُ\J ٤٠٢٤\E

ُ« لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»

:( هيچ هركت و دگرگونى، و نيرو و قدرتى نيست، جز به خدا).( بحار الانوار، ج ٥، ص ٢٠٣؛ از روايت ٢٩- مگر مى شود بشر در خواب و بيدارى و همه لحظات ظاهرى اشتغال داشته باشد؟ قطعاً دائم در نماز و ياد خدا بودن براى كسانى است كه به مقام شهود بارى تعالى نايل گشته‌اند.

[٢] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ١٥٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٥٣، ص ٣٣١.